خطبه اول: 90/9/4
توصيه به تقوي:
قيل للحسين بن علي: ما اعظم خوفک من ربک؟
فقال(ع): لايامن يوم القيامه الا من خاف الله في الدنيا.
به امام حسين عرض شد: بيم تو از پروردگارت چه فراوان است؟ فرمود: در روز قيامت جز آنکس که در دنيا خوف داشته باشد کسي در امان نيست. المناقب لابن شهر آشوب: 4/69.
موضوع: امر به معروف و نهي از منكر براي رسيدن به وضعيت بهتر:
هميشه انسان به دنبال دستيابي به وضعيت بهتر در طول زندگي بو.ده است و تلاش هاي خود را بر همين مسير تنظيم نموده اما گاهي از شيوه هاي درست و گاهي هم از شيوه ها ي نادرست استفاده نموده است اما اسلامي براي رسيدن به وضعيت بهتر و دستيابي به جامعه بهتر و برتر تنها يک راهکار توصيه مي نمايد و آن توجه بهخ دو عنصر مهم و تاثير گذار امر به معروف و نهي از منکر است.
امر به معروف و نهي از منكر از ويژگي هاي برترين امتها:
همچنين در برخي از آيات توجه به اين دو فريضه را شرط دستيابي امت ها به مقام برتر و فضيلت انساني دانسته شده است.
كُنتُم خَيرَ اُمَّة اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ وتَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ» (آل عمران/3،110)
شهيد امر به معروف و نهي از منكر با ساير شهيدان قابل مقايسه نيست:
در ورايتي از امام علي (ع) نقل شده كه در باره آيه شريفه (وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفُ م بِالْعِبَادِ ) (البقرة:207/2) فرمود: مراد از اين آيه كسي است كه بر اثر امر به معروف و نهي از منكر كشته مي شود.
ريشه يابي اين دو فريضه بزرگ در اديان توحيدي:
اگرچه مجموعه اديان توحيدي يك هدف كلي كه عبارت باشد از هدايت بشريت و رساندن انسان به مقام قرب الهي ولكن در بيان و تشريع احكام داراي اختصاصاتي بوده و هستند كه در ساير اديان ممكن است يافت نشود. ولي با اين توجه برخي از مسايل آنگونه ا زاهميت بالايي برخوردار بوده و هستند كه به عنوان يك امر مشترك در ميان همه اديان توحيدي به شمار مي آيند.
امر به معروف و نهي از منكر از جمله مشتركات همه اديان توحيدي است و اختصاصي به دين اسلام ندارد اگرچه اين دو فريضه در شريعت اسلامى در قياس با اديان ديگر از اهميت بيشترى برخوردار است و از گستره بيشتري نيز بهر مند شده است.
قران كه بخش از معارف خود را به عنوان سخنگوي ساير اديان مطرح مي كند در بيان اين دو فريضه اين چنين بيان مي كند كه يكى از اوصاف پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)در تورات امر به معروف و نهى از منكر شمرده شده است: «اَلَّذينَ يَتَّبِعونَ الرَّسولَ النَّبِىَّ الاُمِّىَّ الَّذى يَجِدونَهُ مَكتوبـًا عِندَهُم فِى التَّورةِ والاِنجيلِ يَأمُرُهُم بِالمَعروفِ و يَنهـهُم عَنِ المُنكَرِ» (اعراف/7،157).
و چنانچه كسي اين پرسش را مطرح نمايد كه چرا در دين اسلام به اين دو فريضه بيشتر از ساير اديان اهميت داده شده شايد بتوان اين چنين پاسخ داد كه دين اسلام به خلاف ساير اديان براى همه مردم در تمامى اعصار تشريع شده نه براي مدت زمان خاصي در حالي كه ساير اديان در يك حوزه زماني محدودي با اندك تفاوتهايي تشريع شده بودند و از همين جهت نسخ شرايع سابقه در باره ساير اديان توحيدي مطرح است ولي در باره دين اسلام هرگز كسي چنين مطلبي را مطرح نكرده و دين اسلام براي هميشه و تا آخرين روز عمر دنيا به عنوان دين آخرين و جامع ترين دين مطرح مي باشد.
از اين رو لازم است همه مؤمنان، به ويژه دانشمندان در بسط و حفظ دين اسلام و شريعت نبوي بكوشند و با عمل به اين دو فريضه، در تحقق اهداف اصلي اسلام موثر واقع شوند.
مراحل امر به معروف و نهي از منكر:
پس از بررسي ابعاد گوناگون اين دو فريضه بزرگ و آشنايي با جهات مختلف وجوب و اهميت و اقسام آن نكته مهمتر از همه اين است كه با شرايط و شيوه ها و راهكارهاي اجرايي آن نيز آشنا شويم تا ثمره بحث مفهومي در قالب اجراي مصاديق به نتيجه برسد.
از اين رو بر آنيم كه در بخش قبل از پرداختن به راهكارها به بيان مراحل دو فريضه مزبور بپردازيم:
ابتدا مراحل امر به معروف و نهي از منكر را ذكر كرده و سپس شيوه آن را بيان مي كنيم:
اين دو فريضه داراى مراتب سه گانه اي است كه عبارت است از:
1 مرحله قلب.
2 مرحله زبان.
3 مرحله عمل.
در تعابير بزرگان از اين مراحل سه گانه به «انكار قلبى» «انكار زبانى» و «انكار با دست» تعبير مى شود.
همين مراحل در برخى روايات نيز آمده است. بر پايه روايتى از امام باقر(عليه السلام) فرمود: با دلهاى خود منكر را ناخوش داريد و با زبانهاى خود از آن باز داريد و با دست خود بر پيشانى كسانى كه مرتكب آن مى شوند بكوبيد و در راه خدا از سرزنش هيچ كس بيم نداشته باشيد. وسائل الشيعه، ج 11، ص 403.
بيان اين سه مرحله مي تواند گوياي اين باشد كه انسان در هر حد و اندازه ا ي كه م يتواند بايستي از منكر ابراز انزجار كند و نسبت به معروف ابراز تمايل و علاقه نمايد و اين گاهي با تمايل و انزجار قلبي است و گاهي زباني و گاهي با عمل .
البته توجه به اين نكته حائز اهميت است كه مرحله قلبي تنها اين نيست كه انسان در دلش اظهار ناخوشنودي كند اگر چه كسي از اين ناخوشنودي قلبي وي با خبر نگردد بلكه مقصوذ آن است كه ناخوشنودي قلبي خود را در بعضي رفتارهاي انساني به نماييش بگذارد همانند اخم كردن در برابر گناه و لبخند زدن در مقابل كارهاي معروف و شايسته تا فاعل معروف تشويق گردد و فاعل منكر تنبيه شود.
و مرحله زبان همان توجه نمودن به تذكر لساني و نشان دادن معجزه آن است ومرحله عمل بازداري افراد به صورت عملي و استفاده از قوه قهريه از منكرات و الزام نمودن به رعايت مظاهر اسلامي در جامعه كه اين بخش وظيفه حكومت است نه افراد عادي و بدون مجوز.
راهكارهاي اجرايي امر به معروف و نهي از منكر:
در اين جا به تبيين برخي از راهكارهاي اجرايي و شيوه هاي امر به معروف و نهي از منكرمي پردازيم:
1 - شيوه گفتار نرم و ملايم:
در اين شيوه مي توان با سخن گفتن و ايجاد ارتباط كلامي با مخاطب او را به معروف توجه داد و از منكر بر حذر داشت. البته در اين مرحله باستي از جملات محبت آميز و دوست داشتني استفاده نمود.
رسول خدا هم فرمود: با نرمي سخن گفتن ميمنت دارد و خشونت نُحوست.
2 - جلب اعتماد:
نكته مهم در اصول ارتباطات و ايجاد رابطه با مخاطب جلب اعتماد وي نسبت به خود است چرا كه در مرحله اول مواجهه اب مخاطب دل او از انسان رويگردان است و بايستي در جذب دل و فلب او مهارت داشت و پس از جلب اعتماد مي توان در او نفوذ كرد.
در اين رابطه امام علي(عليه السلام) مي فرمايد: دلهاي مردم وحشي است هر كس قلوب آن ها را جذب كند به او روي خواهند آورد.
اين جلب اعتماد در صورتي حاصل مي شود كه مخاطب را از خود بداند. لقمان وقتي نهي از منكر مي كند تعبير به فرزندم مي كند(يا بني لا تشرك باللّه). يعني از رابطه پدر و فرزندي استفاده مي نمايد تا بتواند اعتماد وي را به دست آورد.
3 - شخصيت دادن به مخاطب:
راه موثر و نفوذي در مخاطب توجه به شخصيت دادن به اوست از هر طريقي كه ممكن است جتي گاهي از اوقات با طرح يك پرسش ا زمخاطب مي تواند نياز شما را به او بيان كند كه نوعي شخصيت دادن به او ست و در پي اين سخن شما تاثير گذار خواهد شد. نصيحت ها يمخفيانه و دور ا زچشم ديگران نمونه هايي از شخصيت دادن به مخاطب است.
4 پرهيز ا زتوهين به اعتقادات و باورهاي مخاطب:
در صدر اسلام مسلمانان به بت پرستان توهين مي كردند آيه نازل شد كه شما مؤمنان بر آنان كه غير خدا را مي خوانند دشنام ندهيد تا مبادا آنها هم از روي دشمني خدا را دشنام دهند
هر كسي عقيده اش براي او ارزش دارد و بايد محترم شمرده شود البته محترم شمردن عقايد و باورهاي مردم به معناي پذيرش عقايد آنها نيست بلكه راهي براي تاليف قلوب آنها در جهت ايجاد راه ارتباطي و نفوذ نمودن در دلهاي آنان است.
5 پيشنهاد وضعيت بهتر:
شيوه پيشنهاد بهتر يكي از راهكارهاي بسيار مهم در اقامه اين دو فريضه است به اين معنا كه شخصي را كه نهي از منكر مي كنيم بتايستي براي پر كردن اوقات فراغت او نيز برنامه داشته باشيم تنها تعطيلي مراكز غير اخلاقي كاري از پيش نمي برد بلكه بايستي مراكز جايگزين نيز معرفي شوند.
شهيد مطهري نقل مي كند كه در يكي از شهرهاي كوچك آمريكا زنان مبتلا به قمار بازي شده بودند ابتدا كشيشها و روزنامه نويسها و... تا توانستند راجع به بدي قمار سخن گفتند ولي اثر نكرد تا آن كه شهردار به فكر افتاد و چند باشگاه و نمايشگاه هنري زنانه داير كرد زنان سرگرم شدند دو سال گذشت و تمام زنان قمار را به كلي فراموش كردند. ده گفتار، ص 88.
6 - تدريجي بودن و استمراري بودن:
در بيان و اقامه اين دو فريضه بايستي از روش تدريجي و استمراري استفاده نمود تا مخاطب را با فشار روحي مواجه نكند و با شيوه جديد نيز آرامش بيابد.اگر غير از اين باشد يا تأثير ندارد يا اثر منفي مي گذارد مثلا شخصي غير مذهبي را اگر بخواهيم به ارزشهاي مذهبي و ديني گرايش بدهيم نمي توان از همان روز اول همه مسائل مربوط به واجبات و... را به او آموخت نمونه اش روايت مفصّلي است از امام صادق(عليه السلام) كه خلاصه اش اين است كه مردي مسيحي در همسايگي مرد مسلماني قرار داشت همسايه مسلمان، مرد مسيحي را دعوت به اسلام كرد و او مسلمان شد پيش از اذان صبح درب خانه او را كوبيد و او را به مسجد برد و تا غروب او را در مسجد نگه داشت روز بعد كه به سراغ او رفت گفت من كار دارم سراغ بيكاري برو... وسائل الشيعه، ج 11، ص 430.
خطبه دوم: 90/9/4
توصيه مجدد به تقوي:
مناسبتها:
1 روز 5 آذر سالروز تشکيل بسيج مستضعفين به امر و فرمان امام راحل.
هفته بسيج امسال در حالى فرا رسيده كه ايران اسلامى در منطقه خاورميانه و در كل جهان، بازتاب نداى حق طلبانه خويش را به خوبى و با روشنى هر چه تمامتر به گوش دل مى شنود. ايران اسلامى كه سالها پرچمدار مبارزه با استكبار و در راس آن آمريكاى جهان خوار بود و شعار مرگ بر آمريكا را با همت آسمانى خويش فرياد مى زد، اكنون شاهد آن است كه سرسپردگان به آمريكا در منطقه يكى پس از ديگرى سقوط مى كنند و ملتهاى منطقه، مبارزه با استكبار و ايادى آن را شعار و هدف خويش قرار داده اند. در چنين شرايطى است كه هفته بسيج با شادابى و طراوتى ديگر و البته با وظايف و مسؤوليت هاى خاص خود از راه مى رسد.
اين جمله حكيمانه امام راحل عظيم الشان ما كه مى فرمود: «اگر بر كشورى نواى دلنشين تفكر بسيجى طنين انداز شد، چشم طمع دشمنان و جهانخواران از آن دور خواهد گرديد.» امروز بيش از هر زمان ديگرى براى ملت هاى منطقه ما لازم است. ملتهاى منطقه كه موج بيدارى اسلامى را تجربه مى كنند، در حقيقت در معرض اين خطر بزرگ قرار دارند كه انقلاب دينى و مردمى آن ها مورد تحريف و انحراف از سوى دشمن قرار گيرد و جنايتكاران غربى به انحاء گوناگون در انقلاب اسلامى آن ها تحريف و تغيير ايجاد كنند.
در چنين شرايطى است كه ايجاد نيرويى مانند بسيج و الگوگيرى از انقلاب اسلامى ملت ايران و روش هاى حكيمانه رهبر لقمان گونه اين انقلاب مى تواند چاره و راه نجات ملتهاى منطقه از توطئه هاى دشمن باشد. به حق مى توان مدعى شد كه اگر در هر يك از اين كشورها همين جوانان انقلابى و غيورى كه موج بيدارى اسلامى به مدد جان و خون آن ها ايجاد شده است، در نهادى انقلابى مانند بسيج متمركز شوند و به تعبير امام راحل عظيم الشان ما بر اين كشورها نواى دلنشين تفكر بسيجى طنين انداز شود، آنگاه آمريكاى جنايتكار و ديگر جهان خواران عالم مجبور خواهند شد كه چشم طمع از اين كشورها ببرند و در برابر خواست ملتها تسليم شوند.
در راستاى همين نگاه و براى الگودهى از بسيج به همه كشورها و ملت هاى به پا خاسته در بيدارى اسلامى است که بايستي براي تحقق بسيج جهان اسلام و بسيج ملت ها آزاده عليه همه هيمنه استکبار و استعمار گام هايي برداشت و اميدوار بود
آنروز خيلي دير نخواهد بود که همه ملت ها عليه مستکبران به قيام و انقلاب اقدام نمايند و براي تشکيل حکومت جهاني گام بردارند.
و امروز نيز اصل بيداري اسلامي به صورت همزمان و هماهنگ در تعداد قابل توجهي از کشورها و حرکت با شعار واحد و وحدت ورويه که صورت مي گيرد نيز به نوبه خود يک اقدام بسيجي است و پيروزي آنها نيز در گرو تشکيل بسيج براي آن ملت ها است.
اميد است كه تلاش پى گير و همت بلند ملت ايران و فرزندان بسيجى سربلند آن در تحقق بخشيدن به آرمان بسيج جهان اسلام به لطف و يارى خداى متعال با پيروزى همراه شود.
و ايستادگي ملت در برابر همه تحريم ها و تهديد ها و مقاومت براي حفظ دستاوردها و پيشرفت ها و بويژه مساله هسته اي که اين ايام دوباره دشمنان فشارهاي خويش را آغاز نموده اند نيز به خاطر همين روحيه بسيجي ملت ايران و فرزندان شما است و دشمنان مي دانند که اين ملت بسيجي در هيچ امري از امور حياتي برخوردار خود در برابر هيچ يک از هربه هاي دشمن کوتاه نخواهد آمد و تا آخرين نفس مقاومت خواهد نمود.
2 روز 6 آذر يک شنبه آغاز ماه محرم و آغاز سال جديد قمري 1433 .
و آغاز هفته احياي امر به معروف و نهي از منکر.
محرم يکي از فرصت هاي مهم تبليغي و يکي از ظرفيت هاي بزرگ براي بشريت در جهت تبليغ دين و ايجاد شور و هيجان در ميان مردم است و البته شور و هيجاني که بر محوريت حضرت اباعبدالله صورت مي گيرد.
از اين رو محرم ماه عزداري و برپايي مجالس حسيني است ، اما اين مجالس از ديدگاه مقاتم معظم رهبري بايد از سه ويژگى برخوردار باشد:
معظم له فرمودند: به اعتقاد بنده، مجالس عزادارى حسينى بايد از سه ويژگى برخوردار باشد؛
1. تقويت محبت به اهل بيت(ع)
اوّلين ويژگى بايد اين باشد كه چنين مجالسى، محبّت به اهل بيت(ع) را زياد كنند، چون رابطه عاطفى، يك رابطه بسيار ذى قيمت است. شما روحانيون بايد كارى كنيد كه محبّت شركت كنندگان در مجالس مذكور، روزبه روز نسبت به حسين بن على(ع)، خاندان پيغمبر(ص) و مناشى ء معرفت الهى بيشتر شود.
اگر شما خداى ناكرده در مجالس مذكور، وضعى را به وجود آوريد كه مستمع يا فرد بيرون از آن فضا، از لحاظ عاطفى به اهل بيت(ع) نزديك نشد، بلكه احساس دورى و بيزارى كرد، نه فقط چنين مجالسى فاقد يكى از بزرگترين فوايد خود شده، بلكه به يك معنا مضّر هم بوده است.
2. معرفت بيشتر و واضحتر نسبت به عاشورا
ويژگى (ديگرى) كه بايد در اين مجالس به وجود آيد، اين است كه مردم نسبت به اصل حادثه عاشورا، معرفت روشنتر و واضحترى پيدا كنند. اين طور نباشد كه ما در مجلس حسين بن على(ع) به منبر برويم يا سخنرانى كنيم، اما موضوع سخنرانى، حضّار آن مجلس - اعم از جوان و غيرجوان و زن و مردِ اهل فكر و تأمّل - را به اين فكر فرو ببرد كه ما به اين مجلس آمديم و گريه اى هم كرديم، اما براى چه؟ قضيه چه بود؟ چرا بايد براى امام حسين(ع) گريه كرد؟ اصلا چرا امام حسين(ع) به كربلا آمد و عاشورا را به وجود آورد؟ بنابراين، به عنوان منبرى يا سخنران، بايد به موضوعاتى بپردازيد كه جوابگوىِ چنين سؤالاتى باشد. بايد نسبت به اصلِ حادثه عاشورا، معرفتى در افراد به وجود آيد.
3. افزايش ايمان و معرفت دينى در مردم
سومين ويژگى لازم در اين مجالس، افزايش ايمان و معرفت دينى در مردم است. در چنين مجالسى بايد از دين، نكاتى عنوان شود كه موجب ايمان و معرفتِ بيشتر در مستمع و مخاطب گردد، يعنى سخنرانان و منبرى ها، يك موعظه درست، يك حديث صحيح، بخشى از تاريخ آموزنده درست، تفسيرِ آيه اى از قرآن يا مطلبى از يك عالم و دانشمندِ بزرگ اسلامى را در بيانات خود بگنجانند و به سمع شركت كنندگان در اين مجالس برسانند.
توصيه به تقوي:
قيل للحسين بن علي: ما اعظم خوفک من ربک؟
فقال(ع): لايامن يوم القيامه الا من خاف الله في الدنيا.
به امام حسين عرض شد: بيم تو از پروردگارت چه فراوان است؟ فرمود: در روز قيامت جز آنکس که در دنيا خوف داشته باشد کسي در امان نيست. المناقب لابن شهر آشوب: 4/69.
موضوع: امر به معروف و نهي از منكر براي رسيدن به وضعيت بهتر:
هميشه انسان به دنبال دستيابي به وضعيت بهتر در طول زندگي بو.ده است و تلاش هاي خود را بر همين مسير تنظيم نموده اما گاهي از شيوه هاي درست و گاهي هم از شيوه ها ي نادرست استفاده نموده است اما اسلامي براي رسيدن به وضعيت بهتر و دستيابي به جامعه بهتر و برتر تنها يک راهکار توصيه مي نمايد و آن توجه بهخ دو عنصر مهم و تاثير گذار امر به معروف و نهي از منکر است.
امر به معروف و نهي از منكر از ويژگي هاي برترين امتها:
همچنين در برخي از آيات توجه به اين دو فريضه را شرط دستيابي امت ها به مقام برتر و فضيلت انساني دانسته شده است.
كُنتُم خَيرَ اُمَّة اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ وتَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ» (آل عمران/3،110)
شهيد امر به معروف و نهي از منكر با ساير شهيدان قابل مقايسه نيست:
در ورايتي از امام علي (ع) نقل شده كه در باره آيه شريفه (وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفُ م بِالْعِبَادِ ) (البقرة:207/2) فرمود: مراد از اين آيه كسي است كه بر اثر امر به معروف و نهي از منكر كشته مي شود.
ريشه يابي اين دو فريضه بزرگ در اديان توحيدي:
اگرچه مجموعه اديان توحيدي يك هدف كلي كه عبارت باشد از هدايت بشريت و رساندن انسان به مقام قرب الهي ولكن در بيان و تشريع احكام داراي اختصاصاتي بوده و هستند كه در ساير اديان ممكن است يافت نشود. ولي با اين توجه برخي از مسايل آنگونه ا زاهميت بالايي برخوردار بوده و هستند كه به عنوان يك امر مشترك در ميان همه اديان توحيدي به شمار مي آيند.
امر به معروف و نهي از منكر از جمله مشتركات همه اديان توحيدي است و اختصاصي به دين اسلام ندارد اگرچه اين دو فريضه در شريعت اسلامى در قياس با اديان ديگر از اهميت بيشترى برخوردار است و از گستره بيشتري نيز بهر مند شده است.
قران كه بخش از معارف خود را به عنوان سخنگوي ساير اديان مطرح مي كند در بيان اين دو فريضه اين چنين بيان مي كند كه يكى از اوصاف پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)در تورات امر به معروف و نهى از منكر شمرده شده است: «اَلَّذينَ يَتَّبِعونَ الرَّسولَ النَّبِىَّ الاُمِّىَّ الَّذى يَجِدونَهُ مَكتوبـًا عِندَهُم فِى التَّورةِ والاِنجيلِ يَأمُرُهُم بِالمَعروفِ و يَنهـهُم عَنِ المُنكَرِ» (اعراف/7،157).
و چنانچه كسي اين پرسش را مطرح نمايد كه چرا در دين اسلام به اين دو فريضه بيشتر از ساير اديان اهميت داده شده شايد بتوان اين چنين پاسخ داد كه دين اسلام به خلاف ساير اديان براى همه مردم در تمامى اعصار تشريع شده نه براي مدت زمان خاصي در حالي كه ساير اديان در يك حوزه زماني محدودي با اندك تفاوتهايي تشريع شده بودند و از همين جهت نسخ شرايع سابقه در باره ساير اديان توحيدي مطرح است ولي در باره دين اسلام هرگز كسي چنين مطلبي را مطرح نكرده و دين اسلام براي هميشه و تا آخرين روز عمر دنيا به عنوان دين آخرين و جامع ترين دين مطرح مي باشد.
از اين رو لازم است همه مؤمنان، به ويژه دانشمندان در بسط و حفظ دين اسلام و شريعت نبوي بكوشند و با عمل به اين دو فريضه، در تحقق اهداف اصلي اسلام موثر واقع شوند.
مراحل امر به معروف و نهي از منكر:
پس از بررسي ابعاد گوناگون اين دو فريضه بزرگ و آشنايي با جهات مختلف وجوب و اهميت و اقسام آن نكته مهمتر از همه اين است كه با شرايط و شيوه ها و راهكارهاي اجرايي آن نيز آشنا شويم تا ثمره بحث مفهومي در قالب اجراي مصاديق به نتيجه برسد.
از اين رو بر آنيم كه در بخش قبل از پرداختن به راهكارها به بيان مراحل دو فريضه مزبور بپردازيم:
ابتدا مراحل امر به معروف و نهي از منكر را ذكر كرده و سپس شيوه آن را بيان مي كنيم:
اين دو فريضه داراى مراتب سه گانه اي است كه عبارت است از:
1 مرحله قلب.
2 مرحله زبان.
3 مرحله عمل.
در تعابير بزرگان از اين مراحل سه گانه به «انكار قلبى» «انكار زبانى» و «انكار با دست» تعبير مى شود.
همين مراحل در برخى روايات نيز آمده است. بر پايه روايتى از امام باقر(عليه السلام) فرمود: با دلهاى خود منكر را ناخوش داريد و با زبانهاى خود از آن باز داريد و با دست خود بر پيشانى كسانى كه مرتكب آن مى شوند بكوبيد و در راه خدا از سرزنش هيچ كس بيم نداشته باشيد. وسائل الشيعه، ج 11، ص 403.
بيان اين سه مرحله مي تواند گوياي اين باشد كه انسان در هر حد و اندازه ا ي كه م يتواند بايستي از منكر ابراز انزجار كند و نسبت به معروف ابراز تمايل و علاقه نمايد و اين گاهي با تمايل و انزجار قلبي است و گاهي زباني و گاهي با عمل .
البته توجه به اين نكته حائز اهميت است كه مرحله قلبي تنها اين نيست كه انسان در دلش اظهار ناخوشنودي كند اگر چه كسي از اين ناخوشنودي قلبي وي با خبر نگردد بلكه مقصوذ آن است كه ناخوشنودي قلبي خود را در بعضي رفتارهاي انساني به نماييش بگذارد همانند اخم كردن در برابر گناه و لبخند زدن در مقابل كارهاي معروف و شايسته تا فاعل معروف تشويق گردد و فاعل منكر تنبيه شود.
و مرحله زبان همان توجه نمودن به تذكر لساني و نشان دادن معجزه آن است ومرحله عمل بازداري افراد به صورت عملي و استفاده از قوه قهريه از منكرات و الزام نمودن به رعايت مظاهر اسلامي در جامعه كه اين بخش وظيفه حكومت است نه افراد عادي و بدون مجوز.
راهكارهاي اجرايي امر به معروف و نهي از منكر:
در اين جا به تبيين برخي از راهكارهاي اجرايي و شيوه هاي امر به معروف و نهي از منكرمي پردازيم:
1 - شيوه گفتار نرم و ملايم:
در اين شيوه مي توان با سخن گفتن و ايجاد ارتباط كلامي با مخاطب او را به معروف توجه داد و از منكر بر حذر داشت. البته در اين مرحله باستي از جملات محبت آميز و دوست داشتني استفاده نمود.
رسول خدا هم فرمود: با نرمي سخن گفتن ميمنت دارد و خشونت نُحوست.
2 - جلب اعتماد:
نكته مهم در اصول ارتباطات و ايجاد رابطه با مخاطب جلب اعتماد وي نسبت به خود است چرا كه در مرحله اول مواجهه اب مخاطب دل او از انسان رويگردان است و بايستي در جذب دل و فلب او مهارت داشت و پس از جلب اعتماد مي توان در او نفوذ كرد.
در اين رابطه امام علي(عليه السلام) مي فرمايد: دلهاي مردم وحشي است هر كس قلوب آن ها را جذب كند به او روي خواهند آورد.
اين جلب اعتماد در صورتي حاصل مي شود كه مخاطب را از خود بداند. لقمان وقتي نهي از منكر مي كند تعبير به فرزندم مي كند(يا بني لا تشرك باللّه). يعني از رابطه پدر و فرزندي استفاده مي نمايد تا بتواند اعتماد وي را به دست آورد.
3 - شخصيت دادن به مخاطب:
راه موثر و نفوذي در مخاطب توجه به شخصيت دادن به اوست از هر طريقي كه ممكن است جتي گاهي از اوقات با طرح يك پرسش ا زمخاطب مي تواند نياز شما را به او بيان كند كه نوعي شخصيت دادن به او ست و در پي اين سخن شما تاثير گذار خواهد شد. نصيحت ها يمخفيانه و دور ا زچشم ديگران نمونه هايي از شخصيت دادن به مخاطب است.
4 پرهيز ا زتوهين به اعتقادات و باورهاي مخاطب:
در صدر اسلام مسلمانان به بت پرستان توهين مي كردند آيه نازل شد كه شما مؤمنان بر آنان كه غير خدا را مي خوانند دشنام ندهيد تا مبادا آنها هم از روي دشمني خدا را دشنام دهند
هر كسي عقيده اش براي او ارزش دارد و بايد محترم شمرده شود البته محترم شمردن عقايد و باورهاي مردم به معناي پذيرش عقايد آنها نيست بلكه راهي براي تاليف قلوب آنها در جهت ايجاد راه ارتباطي و نفوذ نمودن در دلهاي آنان است.
5 پيشنهاد وضعيت بهتر:
شيوه پيشنهاد بهتر يكي از راهكارهاي بسيار مهم در اقامه اين دو فريضه است به اين معنا كه شخصي را كه نهي از منكر مي كنيم بتايستي براي پر كردن اوقات فراغت او نيز برنامه داشته باشيم تنها تعطيلي مراكز غير اخلاقي كاري از پيش نمي برد بلكه بايستي مراكز جايگزين نيز معرفي شوند.
شهيد مطهري نقل مي كند كه در يكي از شهرهاي كوچك آمريكا زنان مبتلا به قمار بازي شده بودند ابتدا كشيشها و روزنامه نويسها و... تا توانستند راجع به بدي قمار سخن گفتند ولي اثر نكرد تا آن كه شهردار به فكر افتاد و چند باشگاه و نمايشگاه هنري زنانه داير كرد زنان سرگرم شدند دو سال گذشت و تمام زنان قمار را به كلي فراموش كردند. ده گفتار، ص 88.
6 - تدريجي بودن و استمراري بودن:
در بيان و اقامه اين دو فريضه بايستي از روش تدريجي و استمراري استفاده نمود تا مخاطب را با فشار روحي مواجه نكند و با شيوه جديد نيز آرامش بيابد.اگر غير از اين باشد يا تأثير ندارد يا اثر منفي مي گذارد مثلا شخصي غير مذهبي را اگر بخواهيم به ارزشهاي مذهبي و ديني گرايش بدهيم نمي توان از همان روز اول همه مسائل مربوط به واجبات و... را به او آموخت نمونه اش روايت مفصّلي است از امام صادق(عليه السلام) كه خلاصه اش اين است كه مردي مسيحي در همسايگي مرد مسلماني قرار داشت همسايه مسلمان، مرد مسيحي را دعوت به اسلام كرد و او مسلمان شد پيش از اذان صبح درب خانه او را كوبيد و او را به مسجد برد و تا غروب او را در مسجد نگه داشت روز بعد كه به سراغ او رفت گفت من كار دارم سراغ بيكاري برو... وسائل الشيعه، ج 11، ص 430.
خطبه دوم: 90/9/4
توصيه مجدد به تقوي:
مناسبتها:
1 روز 5 آذر سالروز تشکيل بسيج مستضعفين به امر و فرمان امام راحل.
هفته بسيج امسال در حالى فرا رسيده كه ايران اسلامى در منطقه خاورميانه و در كل جهان، بازتاب نداى حق طلبانه خويش را به خوبى و با روشنى هر چه تمامتر به گوش دل مى شنود. ايران اسلامى كه سالها پرچمدار مبارزه با استكبار و در راس آن آمريكاى جهان خوار بود و شعار مرگ بر آمريكا را با همت آسمانى خويش فرياد مى زد، اكنون شاهد آن است كه سرسپردگان به آمريكا در منطقه يكى پس از ديگرى سقوط مى كنند و ملتهاى منطقه، مبارزه با استكبار و ايادى آن را شعار و هدف خويش قرار داده اند. در چنين شرايطى است كه هفته بسيج با شادابى و طراوتى ديگر و البته با وظايف و مسؤوليت هاى خاص خود از راه مى رسد.
اين جمله حكيمانه امام راحل عظيم الشان ما كه مى فرمود: «اگر بر كشورى نواى دلنشين تفكر بسيجى طنين انداز شد، چشم طمع دشمنان و جهانخواران از آن دور خواهد گرديد.» امروز بيش از هر زمان ديگرى براى ملت هاى منطقه ما لازم است. ملتهاى منطقه كه موج بيدارى اسلامى را تجربه مى كنند، در حقيقت در معرض اين خطر بزرگ قرار دارند كه انقلاب دينى و مردمى آن ها مورد تحريف و انحراف از سوى دشمن قرار گيرد و جنايتكاران غربى به انحاء گوناگون در انقلاب اسلامى آن ها تحريف و تغيير ايجاد كنند.
در چنين شرايطى است كه ايجاد نيرويى مانند بسيج و الگوگيرى از انقلاب اسلامى ملت ايران و روش هاى حكيمانه رهبر لقمان گونه اين انقلاب مى تواند چاره و راه نجات ملتهاى منطقه از توطئه هاى دشمن باشد. به حق مى توان مدعى شد كه اگر در هر يك از اين كشورها همين جوانان انقلابى و غيورى كه موج بيدارى اسلامى به مدد جان و خون آن ها ايجاد شده است، در نهادى انقلابى مانند بسيج متمركز شوند و به تعبير امام راحل عظيم الشان ما بر اين كشورها نواى دلنشين تفكر بسيجى طنين انداز شود، آنگاه آمريكاى جنايتكار و ديگر جهان خواران عالم مجبور خواهند شد كه چشم طمع از اين كشورها ببرند و در برابر خواست ملتها تسليم شوند.
در راستاى همين نگاه و براى الگودهى از بسيج به همه كشورها و ملت هاى به پا خاسته در بيدارى اسلامى است که بايستي براي تحقق بسيج جهان اسلام و بسيج ملت ها آزاده عليه همه هيمنه استکبار و استعمار گام هايي برداشت و اميدوار بود
آنروز خيلي دير نخواهد بود که همه ملت ها عليه مستکبران به قيام و انقلاب اقدام نمايند و براي تشکيل حکومت جهاني گام بردارند.
و امروز نيز اصل بيداري اسلامي به صورت همزمان و هماهنگ در تعداد قابل توجهي از کشورها و حرکت با شعار واحد و وحدت ورويه که صورت مي گيرد نيز به نوبه خود يک اقدام بسيجي است و پيروزي آنها نيز در گرو تشکيل بسيج براي آن ملت ها است.
اميد است كه تلاش پى گير و همت بلند ملت ايران و فرزندان بسيجى سربلند آن در تحقق بخشيدن به آرمان بسيج جهان اسلام به لطف و يارى خداى متعال با پيروزى همراه شود.
و ايستادگي ملت در برابر همه تحريم ها و تهديد ها و مقاومت براي حفظ دستاوردها و پيشرفت ها و بويژه مساله هسته اي که اين ايام دوباره دشمنان فشارهاي خويش را آغاز نموده اند نيز به خاطر همين روحيه بسيجي ملت ايران و فرزندان شما است و دشمنان مي دانند که اين ملت بسيجي در هيچ امري از امور حياتي برخوردار خود در برابر هيچ يک از هربه هاي دشمن کوتاه نخواهد آمد و تا آخرين نفس مقاومت خواهد نمود.
2 روز 6 آذر يک شنبه آغاز ماه محرم و آغاز سال جديد قمري 1433 .
و آغاز هفته احياي امر به معروف و نهي از منکر.
محرم يکي از فرصت هاي مهم تبليغي و يکي از ظرفيت هاي بزرگ براي بشريت در جهت تبليغ دين و ايجاد شور و هيجان در ميان مردم است و البته شور و هيجاني که بر محوريت حضرت اباعبدالله صورت مي گيرد.
از اين رو محرم ماه عزداري و برپايي مجالس حسيني است ، اما اين مجالس از ديدگاه مقاتم معظم رهبري بايد از سه ويژگى برخوردار باشد:
معظم له فرمودند: به اعتقاد بنده، مجالس عزادارى حسينى بايد از سه ويژگى برخوردار باشد؛
1. تقويت محبت به اهل بيت(ع)
اوّلين ويژگى بايد اين باشد كه چنين مجالسى، محبّت به اهل بيت(ع) را زياد كنند، چون رابطه عاطفى، يك رابطه بسيار ذى قيمت است. شما روحانيون بايد كارى كنيد كه محبّت شركت كنندگان در مجالس مذكور، روزبه روز نسبت به حسين بن على(ع)، خاندان پيغمبر(ص) و مناشى ء معرفت الهى بيشتر شود.
اگر شما خداى ناكرده در مجالس مذكور، وضعى را به وجود آوريد كه مستمع يا فرد بيرون از آن فضا، از لحاظ عاطفى به اهل بيت(ع) نزديك نشد، بلكه احساس دورى و بيزارى كرد، نه فقط چنين مجالسى فاقد يكى از بزرگترين فوايد خود شده، بلكه به يك معنا مضّر هم بوده است.
2. معرفت بيشتر و واضحتر نسبت به عاشورا
ويژگى (ديگرى) كه بايد در اين مجالس به وجود آيد، اين است كه مردم نسبت به اصل حادثه عاشورا، معرفت روشنتر و واضحترى پيدا كنند. اين طور نباشد كه ما در مجلس حسين بن على(ع) به منبر برويم يا سخنرانى كنيم، اما موضوع سخنرانى، حضّار آن مجلس - اعم از جوان و غيرجوان و زن و مردِ اهل فكر و تأمّل - را به اين فكر فرو ببرد كه ما به اين مجلس آمديم و گريه اى هم كرديم، اما براى چه؟ قضيه چه بود؟ چرا بايد براى امام حسين(ع) گريه كرد؟ اصلا چرا امام حسين(ع) به كربلا آمد و عاشورا را به وجود آورد؟ بنابراين، به عنوان منبرى يا سخنران، بايد به موضوعاتى بپردازيد كه جوابگوىِ چنين سؤالاتى باشد. بايد نسبت به اصلِ حادثه عاشورا، معرفتى در افراد به وجود آيد.
3. افزايش ايمان و معرفت دينى در مردم
سومين ويژگى لازم در اين مجالس، افزايش ايمان و معرفت دينى در مردم است. در چنين مجالسى بايد از دين، نكاتى عنوان شود كه موجب ايمان و معرفتِ بيشتر در مستمع و مخاطب گردد، يعنى سخنرانان و منبرى ها، يك موعظه درست، يك حديث صحيح، بخشى از تاريخ آموزنده درست، تفسيرِ آيه اى از قرآن يا مطلبى از يك عالم و دانشمندِ بزرگ اسلامى را در بيانات خود بگنجانند و به سمع شركت كنندگان در اين مجالس برسانند.
