خطبه اول: 90/3/27
توصيه به تقوي:
قال ابوعبدالله(ع): اوحي الله الي موسي ان عبادي لم يتقربوا الي بشي احب الي من ثلاث خصال.
قال موسي: يا رب و ما هي؟ قال: يا موسي ..... والورع عن معاصي ........
قال: يا رب فما لمن صنع ذا؟ فاوحي الله اليه: يا موسي! ....اما الورعون عن معاصي فاني افتش الناس و لاافتشهم.
امام صادق فرمود: خداوند به موسي وحي فرمود که بندگانم با هيچ سببس بهتر از سه چيز به من تقرب نمي جويند که در نزد من محبوبتر باشد. گفت: خدايا! آنها چيست؟ فرمود: ...ورع و اجتناب از معصيت هاي من . پرسيد: کسي که اينگونه باشد چه پاداشي خواهد داشت؟ فرمود: اما آنهايي که اهل ورع و تقواباشند اين چنين است که من اعمال همگان را حسابرسي مي کنم ولي آنها را تفتيش نمي نمايم و بودن حسابرسي به بهشت خواهند رفت. وسايل الشيعه: 11/99 ح 15.
موضوع: جايگاه و اهميت و پيشينه اعتکاف:
اعتکاف در لغت به معني اقامت کردن و ماندن در جايي و ملازم بودن با چيزي است، ولي در شرع اسلام، اقامت در مکاني مقدس به منظور تقرب جستن به خداوند متعال است.
اعتکاف فرصت بسيار مناسبي است تا انساني که در پيچ و خم هاي مادي غرق شده، خود را بازيابد و به قصد بهره بردن از ارزش هاي معنوي از علايق مادي دست بکشد و خود را در اختيار پروردگار بگذارد و تقاضا کند که او را در راه راست ثابت نگهدارد تا بتواند به درياي بيکران انس و مهر خداوند که همه اش مغفرت و رحمت است، متصل شود.
در اعتکاف مي توان خانه دل را از اغيار تهي کرد و نور محبت خدا را در آن جلوه گر ساخت مي توان خود را وقف عبادت کرد و لذت ميهماني را بر سر سفره احسان و لطف الهي چشيد مي توان زمام دل و جان را به دست خدا سپرد و همه اعضا و جوارح را در حصار اراده حق به بند کشيد مي توان به خويشتن پرداخت و معايب و کاستي هاي خود را شناخت و در جست و جوي معالجه بود مي توان نامه عمل را مرور کرد و به فکر تدارک و جبران فرصت هاي از دست رفته بود مي توان به مرگ انديشيد و خود را براي حضور در پيشگاه خداي «ارحم الراحمين » آماده کرد.
آري! اعتکاف فصلي است براي گريستن، براي ريزش باران رحمت، براي شستن آلودگي هاي گناه، براي تطهير صحيفه اعمال، براي نوراني ساختن دل و صفا بخشيدن به روح.
پيشينه اعتکاف
اعتکاف مخصوص دين اسلام نيست بلکه در اديان الهي ديگر نيز وجود داشته و در اسلام استمرار يافته است، اگرچه ممکن است در شرع مقدس اسلام پاره اي از خصوصيات و احکام و شرايط آن تغيير يافته باشد.
درباره حدود و شرايط اين عبادت در ديگر اديان، اطلاعات قابل توجهي در اختيار ما نيست. مرحوم علامه مجلسي در «بحارالانوار» به نقل از طبرسي آورده است که: «حضرت سليمان (ع) در مسجد بيت المقدس به مدت يک سال و دو سال، يک ماه و دو ماه وکمتر و بيشتر اعتکاف مي کرد و آب و غذا براي آن حضرت فراهم مي شد و او در همان جا به عبادت مي پرداخت.» بحارالانوار، ج 14، ص 141.
برخي از آيات قرآن دال بر اين است که اعتکاف در اديان الهي گذشته وجود داشته است. خداوند متعال مي فرمايد:
«... و عهدنا الي ابراهيم و اسماعيل ان طهرا بيتي للطائفين والعاکفين والرکع السجود (4) به حضرت ابراهيم و اسماعيل (ع) سفارش نموديم تا خانه ام را براي طواف کنندگان، معتکفان و نمازگزاران تطهير کنند.»
از اين آيه استفاده مي شود که در زمان حضرت ابراهيم و اسماعيل (ع) عبادتي به نام اعتکاف وجود داشته و پيروان دين حنيف گرداگرد کعبه معتکف مي شده اند.
حضرت مريم (س) آن گاه که به افتخار ملاقات با فرشته الهي نايل آمد، از مردم فاصله گرفت و در خلوت به سر برد تا در مکاني خالي و فارغ از هر گونه دغدغه به راز و نياز با خداي خود بپردازد و چيزي او را از ياد محبوب غافل نکند.
به همين جهت طرف شرق بيت المقدس را که شايد محلي آرام تر و يا از نظر تابش آفتاب پاک تر و مناسب تر بود برگزيد. تفسير نمونه، ج 13، ص 33.
مرحوم علامه طباطبائي (ره) در الميزان مي نويسد: هدف حضرت مريم (س) از دوري نمودن از مردم، بريدن از آنان و روي آوردن به سنت اعتکاف بوده است. الميزان، ج 14، ص 34 .
برخي از روايات اهل سنت هم نشان مي دهد که در دوران جاهليت هم عملي عبادي به عنوان اعتکاف در ميان مردم رايج بوده است. . المسائل الناصريات، ص 119.
از زماني که پيامبر اسلام (ص) اعتکاف را به مسلمانان آموزش داد، اين سنت اسلامي در ميان مسلمانان رواج پيدا کرد.
اعتکاف در کشور ايران تاريخچه اي پرفراز و نشيب دارد در هر عصري که عالمان برجسته ديني به اعتکاف اهتمام ورزيده اند، مردم مسلمان نيز از آنان پيروي کرده و به اعتکاف بها داده اند.
ارزش معنوي اعتکاف
انقطاع از ماديات و امور دنيوي و ملازمت مسجد و دوام ذکر و عبادت خدا، به تنهايي و بدون اعتکاف نيز داراي ارزشي والا و اهميتي فراوان است که در اين زمينه آيات، روايات و احاديث زيادي را با چنين مضموني مي توان يافت، اما اهميت اعتکاف به طور مشخص در قرآن و احاديث مورد تاکيد قرار گرفته است.
در بنياد اولين خانه توحيد (کعبه) به دست دو پيامبر الهي، حضرت ابراهيم و اسماعيل (ع) سخن از عهد و پيماني به ميان مي آيد که از جانب خداوند، جهت تطهير «بيت الله » براي طواف کنندگان، معتکفين و نمازگزاران از آنان گرفته شده است.
مطالعه در تعاليم اديان الهي نشان مي دهد که همواره شيوه هايي از درون گرايي و دوري از جمع در اديان آسماني وجود داشته است.
اعتکاف در ماه رمان و رجب
در حديثي از امام صادق (ع) آمده است: «کان رسول الله (ص) اذا کان العشر الاواخر اعتکف في المسجد و ضربت له قبة من شعر و شمر الميزر و طوي فراشه وسائل الشيعه، ج 7، ص 397، روايت 1.
رسول خدا در دهه آخر ماه مبارک رمضان در مسجد معتکف مي شدند و براي آن حضرت خيمه اي که از مو بافته شده بود، در مسجد برپا مي شد. پيامبر (ص) براي اعتکاف آماده مي شدند و بستر خويش را جمع مي کردند. »
در حديث ديگري از امام صادق (ع) آمده است: «کانت بدر في شهر رمضان و لم يعتکف رسول الله (ص) فلما ان کان من قابل اعتکف عشرين. عشرا لعامه و عشرا قضاء لما فاته (15) جنگ بدر در ماه رمضان رخ داد، از اين رو رسول خدا موفق به اعتکاف نشدند. آن حضرت در ماه رمضان سال آينده يک دهه را به عنوان همان سال اعتکاف نمودند و يک دهه را نيز به عنوان قضاي سال قبل.»
رسول خدا افزون بر اهتمام عملي نسبت به اعتکاف ، با بيان فضايل و پاداش بزرگ آن، مؤمنان را به انجام اين عمل تشويق مي نمودند. در حديثي از آن حضرت آمده است: « اعتکاف عشر في شهر رمضان تعدل حجتين و عمرتين.فقيه: کتاب الاعتکاف ص 188.دهه اعتکاف در ماه رمضان هم چون دو حج و دو عمره است.»
گرچه اين حديث ناظر به اعتکاف به مدت ده روز و در ماه مبارک رمضان است، ولي اعتکاف در کمتر از اين مدت (به شرط آن که سه روز کم تر نباشد) در غير ماه مبارک رمضان مخصوصا «ايام البيض » به اندازه خود فضيلت و ثواب دارد.
مالک بن انس (پيشواي مذهب مالکي) گفته است: سوگند به خدا چشمانم تاکنون کسي را که از نظر وارستگي، فضيلت و عبادت و پرهيزگاري برتر از امام صادق (ع) باشد، نديده است. من به حضور ايشان مي آمدم و او مرا مورد توجه قرار مي داد و احترام مي نمود. روزي به ايشان عرض کردم: اي فرزند رسول خدا! پاداش کسي که يک روز از ماه رجب را با ايمان و اخلاص روزه بگيرد، چيست؟ امام صادق (ع) فرمود: پدرم از پدرش و او از جدش از رسول خدا (ص) برايم روايت کرد که هر کس يک روز از ماه رجب را از سر ايمان و اخلاص روزه بگيرد، گناهانش آمرزيده مي شود. فضائل الاشهر الثلاثة، ص 38، روايت 16
بر پايه حديثي ديگر از پيامبر (ص) هر کس سه روز از ماه رجب را روزه بگيرد، خداوند ميان او و آتش جهنم به اندازه هفتاد سال راه فاصله مي اندازد. پروردگار مهربان به کسي که سه روز از ماه رجب را روزه گرفته، خطاب مي کند که حق تو بر من واجب شد و دوستي و ولايتم برايت حتمي شد. اي فرشتگان! در حضور شما شهادت مي دهم که گناهان بنده ام را آمرزيده ام. فضائل الاشهر الثلاثة، ص 25، روايت 12
اعتکاف مانع نزول عداب الهي مي شود:
گاهي خداوند به خاطر تاديب انسان ها يا به خاطر عقوبت آنان نسبت به ستم کاري ها و معاصي روز افزون شان، اراده نزول عذاب مي کند و بلايي چون خشک سالي يا زلزله يا بيماري عمومي و مانند آن را تقدير مي نمايد، ولي عمل صالح گروهي از آنان باعث دفع بلا گشته و به گونه اي که خود نيز متوجه نيستند از تحقق عذاب و عقاب الهي جلوگيري مي کنند: «... و ما کان الله معذبهم و هم يستغفرون. انفال: 33و خداوند آنان را عذاب نمي کند تا زماني که استغفار مي کنند.»
اعتکاف خالصانه جمع کثيري از مردم جامعه ما، مي تواند چنين نقشي را در اجتماع اسلامي داشته باشد يعني زماني که قدرناشناسي مردم نسبت به نعمت هاي الهي اوج مي گيرد و غفلت از خدا به شکل هاي گوناگون در بين مردم رواج مي يابد و پول پرستي و شهوت راني، بخش عظيمي از جامعه را از عبادت خدا دور ساخته و به حقوق ديگران بي توجه مي سازد، خطر نزول بلانزديک مي شود، اما گريه ها و تضرع ها و نمازها و روزه هاي معتکفين، رحمت خدا را بر مي انگيزاند و به آبروي آنان، عاصيان نيز در امان مي مانند.
اعتکاف راهي براي مقابله با تهاجم فرهنگي بيگانه
در فرهنگ اسلامي روي آوردن به اعتکاف ، علاوه بر بهره برداري از فيض معنوي آن، جهاد مقدس نيز هست زيرا اين مراسم عبادي - معنوي، نقش بسيار مهمي در رويارويي با نفوذ فرهنگ بيگانه ايفا مي کند.
جواني که در مراسم اعتکاف ، طعم شيرين ايمان و انس با خداوند را مي چشد، لذت هاي مادي و شهواني در ديدگانش، حقير و بي ارزش مي شود وبه آساني در گرداب فساد و باورهاي ضد ديني گرفتار نمي شود.
از سوي ديگر، چنين مراسمي خود پيامي عملي و درسي عبرت آميز براي مردم است. حضور جمعي از مؤمنان در مسجد براي عبادت، در حقيقت نوعي دعوت به خداپرستي و دين مداري است و آثار سازنده اي بر جامعه خواهد داشت، از همين رو، در رويارويي با تهاجم فرهنگي دشمن نبايد نقش مؤثر سنت هايي که در باور عمومي مردم ريشه هاي عميق دارند، ناديده گرفته شود. بي ترديد مساجد، حسينيه ها، تکايا، هيئت هاي مذهبي، زيارت و اعتکاف ، نقش مهمي در تربيت جامعه و گسترش فرهنگ ديني ايفا کرده و مي کنند. اين مقوله ها با آثار مثبت جانبي که دارند، اهرم هاي توانمندي در مقابله با فرهنگ بيگانه اند.
خطبه دوم: 90/3/27
توصيه مجدد به تقوي:
مناسبتها:
1 روز 15 رجب برابر با 28 خرداد سالروز وفات حضرت زينب کبري(س).
2 جنگ فرهنگي دشمن و ضرورت توجه به قرارگاه نبرد فرهنگي کشور:
بيانات مقام معظم رهبرى در جمع اعضاى شوراى عالى انقلاب فرهنگى در حالى كه دور جديد اين شورا به تازگى با حكم جديد رهبر معظم انقلاب اسلامى آغاز شده است، بياناتى راه گشا و هدايت گر بود. ايشان در اين سخنان ضمن تأكيد بر جايگاه مهم و تاثيرگذار اين شورا و بيان وظايف كلانى كه بر عهده اين شوراى مهم است، به بيان برخى از مهمترين كارها و مهمترين واقعيت جامعه امروزي اشاره کرده و وظايفي ر ا تبيين نمودند:
واقعيت تكان دهنده عرصه بين المللى در حال حاضر اين است كه دشمنان نظام اسلامى از هر توانى براى مقابله با موجوديت بالنده و زنده و پر تحرك انقلاب اسلامى ايران تلاش مى كنند. يكى از عرصه هاى مهم و حياتى اين مبارزه، عرصه فرهنگ است كه دشمن در آن مى كوشد تا با تهاجم فرهنگى، كشور را به زانو در آورد.
مقام معظم رهبري در سالهاي گذشته تعابير گوناگوني را براي تلاش هاي دشمن در عرصه فرهنگ به کار گيري نمودند که عبارت بود از تهاجم فرهنگي . شبيخون فرهنگي. ناتو.ي فرهنگي و امروز از تعبير جديدي با عنوان جنگ فرهنگي استفاده نمودند که همهبيانگر اهميت مساله و ضرورت دفاع شايسته و برنامه ريزي نمودن براي مقابله فرهنگي با جنگ تمام عيار دشمن است.
البته اين جنگ فرهنگى که به تعبير مقام معظم رهبرى با تحولات عظيم ارتباطاتى كه امروز در دنيا به وجود آمده، جنگى با ابعاد مختلف و فراگير و پيچيده است كه بايد براى آن به طور كامل آماده شد و قرارگاه اصلى هدايت همه دستگاه هاى كشور در اين نبرد فرهنگى شوراى عالى انقلاب فرهنگى است.
البته راه اصلى اصلاح فرهنگ كشور، تقويت عقايد و باورهاى دينى مردم است.
برخى از اين نكات ذيلا مورد دقت نظر قرار مى گيرد:
اهميت فرهنگ
توجه به اهميت حياتى و تعيين كننده امر فرهنگ در جامعه و شكل گيرى هويت و شاكله معنوى يك ملت به واسطه آن اولين امرى بود كه رهبر معظم انقلاب در اين جلسه مورد توجه قرار دادند و خاطرنشان ساختند كه فرهنگ به عنوان هويت و شاكله معنوى يك ملت و گستره وسيع و تأثير عميق آن در ابعاد مختلف زندگى فردى و اجتماعى به شمار مي ايد.
ايشان به اهميت موضوع فرهنگ به عنوان كالبد و باطن يك ملت اشاره كردند و افزودند: «فرهنگ و هويت يك ملت و سمت و سوى آن» را مى توان با استفاده از شاخص هاى مصداقى همچون عقايد، اخلاق، آداب، رفتارهاى فردى و اجتماعى و خَلقيات ملى تشخيص داد.
حضرت آيت الله خامنه اى خاطرنشان كردند: اگر ملتى، از نظر شاكله ظاهرى، مقبول و پيشرفته جلوه كند و از نظر فرهنگى و باطنى دچار نابسامانى باشد، ملت ورشكسته اى خواهد بود اما ملتى كه از نظر فرهنگى غنى باشد، حتى اگر برخى مشكلات سياسى و اقتصادى نيز داشته باشد، بالقوه، ملت مقتدرى است.
ايشان حفظ هويت و شاكله باطنى يك ملت را منوط به برطرف كردن نقايص و اصلاح رخنه هاى احتمالى در فرهنگ دانستند و تأكيد كردند: روشنفكران، نخبگان، علماى دينى، فعالان سياسى و در رأس همه، حكومت و حاكمان، قطب هاى تأثيرگذار در فرهنگ ملتها هستند كه هم توانايى تقويت فرهنگ و هم زمينه تضعيف و يا انحطاط آن را دارند.
يکي از مظاهر تحقق جنگ فرهنگي دشمن در جامعه اسلامي موضوع بدحجابي و هنجار شکني در موضوع حجاب و پوشش است که چنانچه مورد کنترل قرار نگيرد مي تواند عامل توفيقي براي دشمنان باشد. و متاسفانه اين حرکت به قدري نفوذ کرده که خانواده هاي متدين نيز در اصل رعايت حجاب دچار بي تفاوتي شده اند و گاهي براي آنها نيز اهميتي ندارد که حجاب رعايت بشود و يا نشود و اين اغاز خطر بزرگي است.
خطر پارادوکس فرهنگي و تضاد رفتاري در جامعه:
يکي از خطرهايي که خانواده ها ارتهديد مي کند اين است که رفتارهاي اعضاي خانواده در تقيد به مسايل فرهنگي رو به تضاد و رويارويي رفته است و مادر محچبه است ولي دختر حجاب را رعايت نمي کنداين حرکت نمادي از همان پارادکس فرهنگي است که آغاز خطر بزرگي براي به ريختگي و نابساماني فرهنگي در خانو.اده ها به شمار مي آيد.
وظيفه دولت ها و مردم در اين جنگ فرهنگي:
در جنگ فرهنگي که همه مردم به عنوان گروه تهديد شونده محسوب مي شوند بايستي در دفاعه نيز همگان به پاي کار بيايند. هم مردم در قالب امر به معروف و نهي از منکر و هم دولت به عنوان مجري قانون و مدافع حقوق عمومي مردم.
يکي عوامل توفيق دشمن در عرصه فرهنگي بي تفاوتي و کم رنگ شدن توجه مردم به امر به معروف و نهي از منکر است.
بايستي ضمن ترغيب مردم به انجام اين دو فريضه بزرگ و دو اصل نظارت عمومي گروههايي نيز در قالب گروه هاي تذکر لساني در شهر ها و مناطق با انتخاب بهترين ها و وجيه ترين ها صورت بگيرد و نسبت به ترويج منکرات در همه عرصه ها اقدامات لساني و زباني نهي از منکر شود.
چنانچه مردم براي مقابله با اين حرکت ها حساسيت نشان دهند کمتر کسي جرات مي کند که هنجار شکني کند.اين بخش اول وظيفه است که به عهده ي همه مردم است .
اما بخش دوم که کتر از بخش اول نيست حضور دولت و قوه قضاييه براي مقابله با اين هنجار شکني ها در عرصه حجاب و عفاف و پوشش اسلامي است که الحمدلله با آغاز اجراي دوباره طرح امنيت اخلاقي پليس در کار خوبي شروع شده ولي نيازمند همکاري همه دستگاهها و حمايت همه جانبه دارد نه اينکه همه مسئوليت به دوش پليس گذاشته شود که در اينصورت ثمري نخواهد داشت.
اگرچه در اين زمان از حمايت جدي قوه قضاييه چه در بخش مبارزه با بد پوششي و جمع آوري ماهواره ها برخورداريم که بايستي تقدير و تشکر کرد ولي حمايت عمومي دولت را نيز مطالبه مي کنيم تا خداي ناکرده اين چنين تلقي نشود که جاي دولت در عرصه مقابله با جنگ فرهنگي و در اجراي قانون عفاف و حجاب خالي است.
چرا که 26 دستگاه از مجموعه سه قوا متولي اجراي قانون عفاف و حجاب هستند که چنانچه به وظايف خود عمل کنند وضعيت فرهنگي جامعه به سمت و سويي بهتر ازحالت فعلي خواهد انجاميد.
چنانچه به نظر سنجي عمومي با دقت مفيد مراجعه شود مردم و خانواده ها از بدپوششي و هنجارشکني ها برخي از بدحجاب ها و بد پوشش ها و حرکت هاي غير اخلاقي عده اي اندک در جامعه ناراحتند و نگران و تقاضاي آنها رسيدگي مجموعه حاکميت به شکايت آنان است.
اما بنده به همه مردم و به خانواده هاي شهدا و متدينين عرض مي کنم که تحقق خواسته شما بستگي دارد به حضور خود شما مردم در ميدان مقابله با اقدامات ضد فرهنگي و ضد ديني.
و هرجا شمامردم حضور جدي پيدا کرديد صحنه هاي زشت و ناپسند و غير ديني جمع آوري شد و در اين عرصه همه حضور شمات وپشتيباني شما از اقدامات پليس و مجموعه مجريان طرح امنيت اخلاقي مي تواتند ثمر بخش باشد.
و البته اميدواريم گروه انحرافي نفوذي که در اقدامات انحرافي خود روي منحرفان تاريخ انقلاب را سفيد کرده اند و سکولار بودن خود را در عمل به اثبات رسانده اند و هيچ گونه اعتقادي به فرهنگ اسلامي ديني ندارند در اين عرصه نتوانند از نفوذ خود استفاده نمايند و جلوي اين طرح ديني و اخلاقي و اسلامي را بگيرند.
توصيه به تقوي:
قال ابوعبدالله(ع): اوحي الله الي موسي ان عبادي لم يتقربوا الي بشي احب الي من ثلاث خصال.
قال موسي: يا رب و ما هي؟ قال: يا موسي ..... والورع عن معاصي ........
قال: يا رب فما لمن صنع ذا؟ فاوحي الله اليه: يا موسي! ....اما الورعون عن معاصي فاني افتش الناس و لاافتشهم.
امام صادق فرمود: خداوند به موسي وحي فرمود که بندگانم با هيچ سببس بهتر از سه چيز به من تقرب نمي جويند که در نزد من محبوبتر باشد. گفت: خدايا! آنها چيست؟ فرمود: ...ورع و اجتناب از معصيت هاي من . پرسيد: کسي که اينگونه باشد چه پاداشي خواهد داشت؟ فرمود: اما آنهايي که اهل ورع و تقواباشند اين چنين است که من اعمال همگان را حسابرسي مي کنم ولي آنها را تفتيش نمي نمايم و بودن حسابرسي به بهشت خواهند رفت. وسايل الشيعه: 11/99 ح 15.
موضوع: جايگاه و اهميت و پيشينه اعتکاف:
اعتکاف در لغت به معني اقامت کردن و ماندن در جايي و ملازم بودن با چيزي است، ولي در شرع اسلام، اقامت در مکاني مقدس به منظور تقرب جستن به خداوند متعال است.
اعتکاف فرصت بسيار مناسبي است تا انساني که در پيچ و خم هاي مادي غرق شده، خود را بازيابد و به قصد بهره بردن از ارزش هاي معنوي از علايق مادي دست بکشد و خود را در اختيار پروردگار بگذارد و تقاضا کند که او را در راه راست ثابت نگهدارد تا بتواند به درياي بيکران انس و مهر خداوند که همه اش مغفرت و رحمت است، متصل شود.
در اعتکاف مي توان خانه دل را از اغيار تهي کرد و نور محبت خدا را در آن جلوه گر ساخت مي توان خود را وقف عبادت کرد و لذت ميهماني را بر سر سفره احسان و لطف الهي چشيد مي توان زمام دل و جان را به دست خدا سپرد و همه اعضا و جوارح را در حصار اراده حق به بند کشيد مي توان به خويشتن پرداخت و معايب و کاستي هاي خود را شناخت و در جست و جوي معالجه بود مي توان نامه عمل را مرور کرد و به فکر تدارک و جبران فرصت هاي از دست رفته بود مي توان به مرگ انديشيد و خود را براي حضور در پيشگاه خداي «ارحم الراحمين » آماده کرد.
آري! اعتکاف فصلي است براي گريستن، براي ريزش باران رحمت، براي شستن آلودگي هاي گناه، براي تطهير صحيفه اعمال، براي نوراني ساختن دل و صفا بخشيدن به روح.
پيشينه اعتکاف
اعتکاف مخصوص دين اسلام نيست بلکه در اديان الهي ديگر نيز وجود داشته و در اسلام استمرار يافته است، اگرچه ممکن است در شرع مقدس اسلام پاره اي از خصوصيات و احکام و شرايط آن تغيير يافته باشد.
درباره حدود و شرايط اين عبادت در ديگر اديان، اطلاعات قابل توجهي در اختيار ما نيست. مرحوم علامه مجلسي در «بحارالانوار» به نقل از طبرسي آورده است که: «حضرت سليمان (ع) در مسجد بيت المقدس به مدت يک سال و دو سال، يک ماه و دو ماه وکمتر و بيشتر اعتکاف مي کرد و آب و غذا براي آن حضرت فراهم مي شد و او در همان جا به عبادت مي پرداخت.» بحارالانوار، ج 14، ص 141.
برخي از آيات قرآن دال بر اين است که اعتکاف در اديان الهي گذشته وجود داشته است. خداوند متعال مي فرمايد:
«... و عهدنا الي ابراهيم و اسماعيل ان طهرا بيتي للطائفين والعاکفين والرکع السجود (4) به حضرت ابراهيم و اسماعيل (ع) سفارش نموديم تا خانه ام را براي طواف کنندگان، معتکفان و نمازگزاران تطهير کنند.»
از اين آيه استفاده مي شود که در زمان حضرت ابراهيم و اسماعيل (ع) عبادتي به نام اعتکاف وجود داشته و پيروان دين حنيف گرداگرد کعبه معتکف مي شده اند.
حضرت مريم (س) آن گاه که به افتخار ملاقات با فرشته الهي نايل آمد، از مردم فاصله گرفت و در خلوت به سر برد تا در مکاني خالي و فارغ از هر گونه دغدغه به راز و نياز با خداي خود بپردازد و چيزي او را از ياد محبوب غافل نکند.
به همين جهت طرف شرق بيت المقدس را که شايد محلي آرام تر و يا از نظر تابش آفتاب پاک تر و مناسب تر بود برگزيد. تفسير نمونه، ج 13، ص 33.
مرحوم علامه طباطبائي (ره) در الميزان مي نويسد: هدف حضرت مريم (س) از دوري نمودن از مردم، بريدن از آنان و روي آوردن به سنت اعتکاف بوده است. الميزان، ج 14، ص 34 .
برخي از روايات اهل سنت هم نشان مي دهد که در دوران جاهليت هم عملي عبادي به عنوان اعتکاف در ميان مردم رايج بوده است. . المسائل الناصريات، ص 119.
از زماني که پيامبر اسلام (ص) اعتکاف را به مسلمانان آموزش داد، اين سنت اسلامي در ميان مسلمانان رواج پيدا کرد.
اعتکاف در کشور ايران تاريخچه اي پرفراز و نشيب دارد در هر عصري که عالمان برجسته ديني به اعتکاف اهتمام ورزيده اند، مردم مسلمان نيز از آنان پيروي کرده و به اعتکاف بها داده اند.
ارزش معنوي اعتکاف
انقطاع از ماديات و امور دنيوي و ملازمت مسجد و دوام ذکر و عبادت خدا، به تنهايي و بدون اعتکاف نيز داراي ارزشي والا و اهميتي فراوان است که در اين زمينه آيات، روايات و احاديث زيادي را با چنين مضموني مي توان يافت، اما اهميت اعتکاف به طور مشخص در قرآن و احاديث مورد تاکيد قرار گرفته است.
در بنياد اولين خانه توحيد (کعبه) به دست دو پيامبر الهي، حضرت ابراهيم و اسماعيل (ع) سخن از عهد و پيماني به ميان مي آيد که از جانب خداوند، جهت تطهير «بيت الله » براي طواف کنندگان، معتکفين و نمازگزاران از آنان گرفته شده است.
مطالعه در تعاليم اديان الهي نشان مي دهد که همواره شيوه هايي از درون گرايي و دوري از جمع در اديان آسماني وجود داشته است.
اعتکاف در ماه رمان و رجب
در حديثي از امام صادق (ع) آمده است: «کان رسول الله (ص) اذا کان العشر الاواخر اعتکف في المسجد و ضربت له قبة من شعر و شمر الميزر و طوي فراشه وسائل الشيعه، ج 7، ص 397، روايت 1.
رسول خدا در دهه آخر ماه مبارک رمضان در مسجد معتکف مي شدند و براي آن حضرت خيمه اي که از مو بافته شده بود، در مسجد برپا مي شد. پيامبر (ص) براي اعتکاف آماده مي شدند و بستر خويش را جمع مي کردند. »
در حديث ديگري از امام صادق (ع) آمده است: «کانت بدر في شهر رمضان و لم يعتکف رسول الله (ص) فلما ان کان من قابل اعتکف عشرين. عشرا لعامه و عشرا قضاء لما فاته (15) جنگ بدر در ماه رمضان رخ داد، از اين رو رسول خدا موفق به اعتکاف نشدند. آن حضرت در ماه رمضان سال آينده يک دهه را به عنوان همان سال اعتکاف نمودند و يک دهه را نيز به عنوان قضاي سال قبل.»
رسول خدا افزون بر اهتمام عملي نسبت به اعتکاف ، با بيان فضايل و پاداش بزرگ آن، مؤمنان را به انجام اين عمل تشويق مي نمودند. در حديثي از آن حضرت آمده است: « اعتکاف عشر في شهر رمضان تعدل حجتين و عمرتين.فقيه: کتاب الاعتکاف ص 188.دهه اعتکاف در ماه رمضان هم چون دو حج و دو عمره است.»
گرچه اين حديث ناظر به اعتکاف به مدت ده روز و در ماه مبارک رمضان است، ولي اعتکاف در کمتر از اين مدت (به شرط آن که سه روز کم تر نباشد) در غير ماه مبارک رمضان مخصوصا «ايام البيض » به اندازه خود فضيلت و ثواب دارد.
مالک بن انس (پيشواي مذهب مالکي) گفته است: سوگند به خدا چشمانم تاکنون کسي را که از نظر وارستگي، فضيلت و عبادت و پرهيزگاري برتر از امام صادق (ع) باشد، نديده است. من به حضور ايشان مي آمدم و او مرا مورد توجه قرار مي داد و احترام مي نمود. روزي به ايشان عرض کردم: اي فرزند رسول خدا! پاداش کسي که يک روز از ماه رجب را با ايمان و اخلاص روزه بگيرد، چيست؟ امام صادق (ع) فرمود: پدرم از پدرش و او از جدش از رسول خدا (ص) برايم روايت کرد که هر کس يک روز از ماه رجب را از سر ايمان و اخلاص روزه بگيرد، گناهانش آمرزيده مي شود. فضائل الاشهر الثلاثة، ص 38، روايت 16
بر پايه حديثي ديگر از پيامبر (ص) هر کس سه روز از ماه رجب را روزه بگيرد، خداوند ميان او و آتش جهنم به اندازه هفتاد سال راه فاصله مي اندازد. پروردگار مهربان به کسي که سه روز از ماه رجب را روزه گرفته، خطاب مي کند که حق تو بر من واجب شد و دوستي و ولايتم برايت حتمي شد. اي فرشتگان! در حضور شما شهادت مي دهم که گناهان بنده ام را آمرزيده ام. فضائل الاشهر الثلاثة، ص 25، روايت 12
اعتکاف مانع نزول عداب الهي مي شود:
گاهي خداوند به خاطر تاديب انسان ها يا به خاطر عقوبت آنان نسبت به ستم کاري ها و معاصي روز افزون شان، اراده نزول عذاب مي کند و بلايي چون خشک سالي يا زلزله يا بيماري عمومي و مانند آن را تقدير مي نمايد، ولي عمل صالح گروهي از آنان باعث دفع بلا گشته و به گونه اي که خود نيز متوجه نيستند از تحقق عذاب و عقاب الهي جلوگيري مي کنند: «... و ما کان الله معذبهم و هم يستغفرون. انفال: 33و خداوند آنان را عذاب نمي کند تا زماني که استغفار مي کنند.»
اعتکاف خالصانه جمع کثيري از مردم جامعه ما، مي تواند چنين نقشي را در اجتماع اسلامي داشته باشد يعني زماني که قدرناشناسي مردم نسبت به نعمت هاي الهي اوج مي گيرد و غفلت از خدا به شکل هاي گوناگون در بين مردم رواج مي يابد و پول پرستي و شهوت راني، بخش عظيمي از جامعه را از عبادت خدا دور ساخته و به حقوق ديگران بي توجه مي سازد، خطر نزول بلانزديک مي شود، اما گريه ها و تضرع ها و نمازها و روزه هاي معتکفين، رحمت خدا را بر مي انگيزاند و به آبروي آنان، عاصيان نيز در امان مي مانند.
اعتکاف راهي براي مقابله با تهاجم فرهنگي بيگانه
در فرهنگ اسلامي روي آوردن به اعتکاف ، علاوه بر بهره برداري از فيض معنوي آن، جهاد مقدس نيز هست زيرا اين مراسم عبادي - معنوي، نقش بسيار مهمي در رويارويي با نفوذ فرهنگ بيگانه ايفا مي کند.
جواني که در مراسم اعتکاف ، طعم شيرين ايمان و انس با خداوند را مي چشد، لذت هاي مادي و شهواني در ديدگانش، حقير و بي ارزش مي شود وبه آساني در گرداب فساد و باورهاي ضد ديني گرفتار نمي شود.
از سوي ديگر، چنين مراسمي خود پيامي عملي و درسي عبرت آميز براي مردم است. حضور جمعي از مؤمنان در مسجد براي عبادت، در حقيقت نوعي دعوت به خداپرستي و دين مداري است و آثار سازنده اي بر جامعه خواهد داشت، از همين رو، در رويارويي با تهاجم فرهنگي دشمن نبايد نقش مؤثر سنت هايي که در باور عمومي مردم ريشه هاي عميق دارند، ناديده گرفته شود. بي ترديد مساجد، حسينيه ها، تکايا، هيئت هاي مذهبي، زيارت و اعتکاف ، نقش مهمي در تربيت جامعه و گسترش فرهنگ ديني ايفا کرده و مي کنند. اين مقوله ها با آثار مثبت جانبي که دارند، اهرم هاي توانمندي در مقابله با فرهنگ بيگانه اند.
خطبه دوم: 90/3/27
توصيه مجدد به تقوي:
مناسبتها:
1 روز 15 رجب برابر با 28 خرداد سالروز وفات حضرت زينب کبري(س).
2 جنگ فرهنگي دشمن و ضرورت توجه به قرارگاه نبرد فرهنگي کشور:
بيانات مقام معظم رهبرى در جمع اعضاى شوراى عالى انقلاب فرهنگى در حالى كه دور جديد اين شورا به تازگى با حكم جديد رهبر معظم انقلاب اسلامى آغاز شده است، بياناتى راه گشا و هدايت گر بود. ايشان در اين سخنان ضمن تأكيد بر جايگاه مهم و تاثيرگذار اين شورا و بيان وظايف كلانى كه بر عهده اين شوراى مهم است، به بيان برخى از مهمترين كارها و مهمترين واقعيت جامعه امروزي اشاره کرده و وظايفي ر ا تبيين نمودند:
واقعيت تكان دهنده عرصه بين المللى در حال حاضر اين است كه دشمنان نظام اسلامى از هر توانى براى مقابله با موجوديت بالنده و زنده و پر تحرك انقلاب اسلامى ايران تلاش مى كنند. يكى از عرصه هاى مهم و حياتى اين مبارزه، عرصه فرهنگ است كه دشمن در آن مى كوشد تا با تهاجم فرهنگى، كشور را به زانو در آورد.
مقام معظم رهبري در سالهاي گذشته تعابير گوناگوني را براي تلاش هاي دشمن در عرصه فرهنگ به کار گيري نمودند که عبارت بود از تهاجم فرهنگي . شبيخون فرهنگي. ناتو.ي فرهنگي و امروز از تعبير جديدي با عنوان جنگ فرهنگي استفاده نمودند که همهبيانگر اهميت مساله و ضرورت دفاع شايسته و برنامه ريزي نمودن براي مقابله فرهنگي با جنگ تمام عيار دشمن است.
البته اين جنگ فرهنگى که به تعبير مقام معظم رهبرى با تحولات عظيم ارتباطاتى كه امروز در دنيا به وجود آمده، جنگى با ابعاد مختلف و فراگير و پيچيده است كه بايد براى آن به طور كامل آماده شد و قرارگاه اصلى هدايت همه دستگاه هاى كشور در اين نبرد فرهنگى شوراى عالى انقلاب فرهنگى است.
البته راه اصلى اصلاح فرهنگ كشور، تقويت عقايد و باورهاى دينى مردم است.
برخى از اين نكات ذيلا مورد دقت نظر قرار مى گيرد:
اهميت فرهنگ
توجه به اهميت حياتى و تعيين كننده امر فرهنگ در جامعه و شكل گيرى هويت و شاكله معنوى يك ملت به واسطه آن اولين امرى بود كه رهبر معظم انقلاب در اين جلسه مورد توجه قرار دادند و خاطرنشان ساختند كه فرهنگ به عنوان هويت و شاكله معنوى يك ملت و گستره وسيع و تأثير عميق آن در ابعاد مختلف زندگى فردى و اجتماعى به شمار مي ايد.
ايشان به اهميت موضوع فرهنگ به عنوان كالبد و باطن يك ملت اشاره كردند و افزودند: «فرهنگ و هويت يك ملت و سمت و سوى آن» را مى توان با استفاده از شاخص هاى مصداقى همچون عقايد، اخلاق، آداب، رفتارهاى فردى و اجتماعى و خَلقيات ملى تشخيص داد.
حضرت آيت الله خامنه اى خاطرنشان كردند: اگر ملتى، از نظر شاكله ظاهرى، مقبول و پيشرفته جلوه كند و از نظر فرهنگى و باطنى دچار نابسامانى باشد، ملت ورشكسته اى خواهد بود اما ملتى كه از نظر فرهنگى غنى باشد، حتى اگر برخى مشكلات سياسى و اقتصادى نيز داشته باشد، بالقوه، ملت مقتدرى است.
ايشان حفظ هويت و شاكله باطنى يك ملت را منوط به برطرف كردن نقايص و اصلاح رخنه هاى احتمالى در فرهنگ دانستند و تأكيد كردند: روشنفكران، نخبگان، علماى دينى، فعالان سياسى و در رأس همه، حكومت و حاكمان، قطب هاى تأثيرگذار در فرهنگ ملتها هستند كه هم توانايى تقويت فرهنگ و هم زمينه تضعيف و يا انحطاط آن را دارند.
يکي از مظاهر تحقق جنگ فرهنگي دشمن در جامعه اسلامي موضوع بدحجابي و هنجار شکني در موضوع حجاب و پوشش است که چنانچه مورد کنترل قرار نگيرد مي تواند عامل توفيقي براي دشمنان باشد. و متاسفانه اين حرکت به قدري نفوذ کرده که خانواده هاي متدين نيز در اصل رعايت حجاب دچار بي تفاوتي شده اند و گاهي براي آنها نيز اهميتي ندارد که حجاب رعايت بشود و يا نشود و اين اغاز خطر بزرگي است.
خطر پارادوکس فرهنگي و تضاد رفتاري در جامعه:
يکي از خطرهايي که خانواده ها ارتهديد مي کند اين است که رفتارهاي اعضاي خانواده در تقيد به مسايل فرهنگي رو به تضاد و رويارويي رفته است و مادر محچبه است ولي دختر حجاب را رعايت نمي کنداين حرکت نمادي از همان پارادکس فرهنگي است که آغاز خطر بزرگي براي به ريختگي و نابساماني فرهنگي در خانو.اده ها به شمار مي آيد.
وظيفه دولت ها و مردم در اين جنگ فرهنگي:
در جنگ فرهنگي که همه مردم به عنوان گروه تهديد شونده محسوب مي شوند بايستي در دفاعه نيز همگان به پاي کار بيايند. هم مردم در قالب امر به معروف و نهي از منکر و هم دولت به عنوان مجري قانون و مدافع حقوق عمومي مردم.
يکي عوامل توفيق دشمن در عرصه فرهنگي بي تفاوتي و کم رنگ شدن توجه مردم به امر به معروف و نهي از منکر است.
بايستي ضمن ترغيب مردم به انجام اين دو فريضه بزرگ و دو اصل نظارت عمومي گروههايي نيز در قالب گروه هاي تذکر لساني در شهر ها و مناطق با انتخاب بهترين ها و وجيه ترين ها صورت بگيرد و نسبت به ترويج منکرات در همه عرصه ها اقدامات لساني و زباني نهي از منکر شود.
چنانچه مردم براي مقابله با اين حرکت ها حساسيت نشان دهند کمتر کسي جرات مي کند که هنجار شکني کند.اين بخش اول وظيفه است که به عهده ي همه مردم است .
اما بخش دوم که کتر از بخش اول نيست حضور دولت و قوه قضاييه براي مقابله با اين هنجار شکني ها در عرصه حجاب و عفاف و پوشش اسلامي است که الحمدلله با آغاز اجراي دوباره طرح امنيت اخلاقي پليس در کار خوبي شروع شده ولي نيازمند همکاري همه دستگاهها و حمايت همه جانبه دارد نه اينکه همه مسئوليت به دوش پليس گذاشته شود که در اينصورت ثمري نخواهد داشت.
اگرچه در اين زمان از حمايت جدي قوه قضاييه چه در بخش مبارزه با بد پوششي و جمع آوري ماهواره ها برخورداريم که بايستي تقدير و تشکر کرد ولي حمايت عمومي دولت را نيز مطالبه مي کنيم تا خداي ناکرده اين چنين تلقي نشود که جاي دولت در عرصه مقابله با جنگ فرهنگي و در اجراي قانون عفاف و حجاب خالي است.
چرا که 26 دستگاه از مجموعه سه قوا متولي اجراي قانون عفاف و حجاب هستند که چنانچه به وظايف خود عمل کنند وضعيت فرهنگي جامعه به سمت و سويي بهتر ازحالت فعلي خواهد انجاميد.
چنانچه به نظر سنجي عمومي با دقت مفيد مراجعه شود مردم و خانواده ها از بدپوششي و هنجارشکني ها برخي از بدحجاب ها و بد پوشش ها و حرکت هاي غير اخلاقي عده اي اندک در جامعه ناراحتند و نگران و تقاضاي آنها رسيدگي مجموعه حاکميت به شکايت آنان است.
اما بنده به همه مردم و به خانواده هاي شهدا و متدينين عرض مي کنم که تحقق خواسته شما بستگي دارد به حضور خود شما مردم در ميدان مقابله با اقدامات ضد فرهنگي و ضد ديني.
و هرجا شمامردم حضور جدي پيدا کرديد صحنه هاي زشت و ناپسند و غير ديني جمع آوري شد و در اين عرصه همه حضور شمات وپشتيباني شما از اقدامات پليس و مجموعه مجريان طرح امنيت اخلاقي مي تواتند ثمر بخش باشد.
و البته اميدواريم گروه انحرافي نفوذي که در اقدامات انحرافي خود روي منحرفان تاريخ انقلاب را سفيد کرده اند و سکولار بودن خود را در عمل به اثبات رسانده اند و هيچ گونه اعتقادي به فرهنگ اسلامي ديني ندارند در اين عرصه نتوانند از نفوذ خود استفاده نمايند و جلوي اين طرح ديني و اخلاقي و اسلامي را بگيرند.
