خطبه اول: 90/2/30
توصيه به تقوي:
عن ابي عبدالله(ع): اتقوا الله و صونوا دينکم بالورع. وسايل الشيعه: 11/105 ح 7.
امام صادق (ع) فرمود: تقوا پيشه کنيد و دينتان را با ورع و حفاظت و مراقبت کنيد.
موضوع: خانواده اسلامي و انساني (معيارهاي تحکيم خانواده) (تنظيم رفتارها بر پايه تغافل و چشم پوشي متقابل)
يکي ديگر از پايه هاي تنظيم رفتار در خانواده براي رسيدن به ماندگاري و استحکام آن کانون ارزشمند توجه به تغافل و چشم پوشي متقابل از خطاها و لغزش ها است.
آنچه که در معارف اسلامي مذمت شده غفلت و بي توجهي است يعني انسان غافل باشد از اموري که مربوط به او است اين مطلب بسيار مورد نکوهش قرار گرفته است ولي توجه و بيداري بسيار مورد ستايش و مدح واقع شده ولي هيچ موردي نداريم که از فرد متوجه خواسته شده باشد تا برابر توجهش اقدام کند و برخورد نمايد بلکه در بعضي موارد که کم هم نيست توصيه به تغافل و چشم پوشي شده يعني بدان که چه کرده ولي به رويش نياور و از کنارش با کرامت بگذر تا ارامش جامعه به هم نخورد.
اين نکته در امور خانوادگي از اهميت بيشتري برخوردار است و نفش بيشتري را نيز ايفا مي کند.
قران کريم در سوره تغابن خطاب به همه مؤمنان كرده و در مورد اختلافات و كشمكش هاى خانوادگى چنين مى گويد: اى كسانى كه ايمان آورده ايد، بعضى از همسران و فرزندانتان دشمنان شما هستند از آنها برحذر باشيد (يا ايّهَا الَذينَ آمَنُوا انَّ مِنْ ازواجِكُمْ وَ اولادِكُمْ عَدوّاً لَكُمُ فَاحْذَروُهُ).
اين عدوات ممكن است از طرق مختلفى اعمال گردد، ولى در ذيل آيه مى افزايد: اگر عفو كنيد و صرف نظر نماييد و گنهكار را ببخشيد «خدا شما را مى بخشد» زيرا خداوند بخشنده و مهربان است (وَ انْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَانَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ).
بى شك اگر عفو و گذشت از محيط خانواده برچيده شود، و هر كس بخواهد در مزاحمت هايى كه به حق او مى شود، در مقام انتقام جويى برآيد، محيط خانواده مبدل به جهنم سوزانى مى شود كه هيچ كس در آن امنيت ندارد، و به زودى خانواده ها از هم متلاشى مى شوند.
جالب توجه اين كه در اين آيه خداوند نخست با صراحت دستور به عفو، و سپس صفح مى دهد و در ذيل آيه به طور ضمنى دستور به غفران مى دهد، زيرا مى فرمايد:
آيا دوست نداريد كه خداوند شما راببخشد؟ يعنى شما هم غفران كنيد تا مشمول غفران خدا قرار گيريد.
حال بايد ديد فرق ميان عفو و صفح و غفران چيست؟ «1» به نظر مى رسد كه عفو مرحله نخستين است و به معنى گذشت و ترك انتقام و هر گونه عكس العمل مى باشد، و صفح به معنى روى برگرداندن و ناديده گرفتن و به فراموشى سپردن است كه اين مرحله دوم مى باشد، و غفران به معنى پوشانيدن آثار خطا و گناه است، كه مردم هم آن را به فراموشى بسپارند، و اين آخرين مرحله است و برترين مقامات انسان هاى با ايمان در برابر خطاهاى ديگران است.
چشم پوشي از اخلاق بزرگان است:
ميزان الحكمة - محمد الريشهري - ج 3 - ص 2287 - 2288
- عنه ( عليه السلام ) : أشرف أخلاق الكريم تغافله عما يعلم ( 18 ) .
- عنه ( عليه السلام ) : أشرف خصال الكرم غفلتك عما تعلم ( 19 ) .
چشم پوشي نيز خود نوعي بردباري است:
- الإمام علي ( عليه السلام ) : لا حلم كالتغافل ، لا عقل كالتجاهل ( 5 ) .
زندگي آرام در گرو تغافل نسبت به برخي امور:
امام علي(ع) نيز در باره نقش تغافل و چشم پوشي از خطا و يا اشتباه در خانواده چنين فرمود: من لم يتغافل و لا يغض عن کثير من الامور تنغصت عيشته. غررالحکم: ح 9149.
يک سوم از زندگي تغافل است:
امام زين العابدين(ع) در وصيتش به امام باقر(ع) فرمود: اعلم يا بني ان صلاح شان الدنيا بحذافيرها في کلمتين: اصلاح شان المعاش. ملء مکيال ثلثاه فطنه و ثلثه تغافل.
لان الانسان لا يتغافل عن شي الا قد عرفه ففطن له. کفايه الاثر: ص 240.
بدان اي فرزندم! که درستي کار دنيا در دو کلمه است: اصلاح امو زندگي. همانند پيمانه پري است که دو سوم آن توجه و هوشياري و يک سوم آن چشم پوشي و تغافل است.
چرا که انسان از چيزي چشم پوشي نمي کند مگر آنکه آن را مي شناسد و با توجه و شناخت و زيرکي از کنارش مي گذرد.
رفتار زندگي ميان خوب نگريستن و چشم پوشي کردن:
من لا يحضره الفقيه - الشيخ الصدوق - ج 4 - ص 387
وصيت امام علي (ع) به محمد حنفيه:
واعلم أن رأس العقل بعد الايمان بالله عز وجل مدارأة الناس ، ولا خير فيمن لا يعاشر بالمعروف من لابد من معاشرته حتى يجعل الله إلى الخلاص منه سبيلا ، فإني وجدت جميع ما يتعايش به الناس وبه يتعاشرون مل ء مكيال ثلثاه استحسان وثلثه تغافل.
تحف العقول - ابن شعبة الحراني - ص 359
وقال عليه السلام : صلاح حال التعايش والتعاشر مل ء مكيال ( 2 ) ثلثاه فطنة وثلثه تغافل . وقال عليه السلام : ما أقبح الانتقام بأهل الاقدار ( 3 ) .
بردباري و چشم پوشي دو نيمه انسان عاقل:
عيون الحكم والمواعظ - علي بن محمد الليثي الواسطي - ص 84
- احتمل ما يمر عليك فإن الاحتمال ستر العيوب ، وإن العاقل نصفه احتمال و نصفه تغافل .
شايستگي امور پي آمد چشم پوشي:
ميزان الحكمة - محمد الريشهري - ج 3 - ص 2287
- عن علي ( عليه السلام ) : تغافل يحمد أمرك .
خطبه دوم: 90/2/30
توصيه مجدد به تقوي:
مناسبتها:
1 روز 3 خرداد برابر با 20 جمادي الثانيه سالروز فرخنده ميلاد حضرت فاطمه زهرا(س) (سال دوم يا پنجم بعثت).
و روز زن و روز مادر.
و سالروز تولد حضرت امام خمينى(ره).
و سالروز فتح خرمشهر در عمليات بيت المقدس (1361 ه.ش)
و روز مقاومت، ايثار و پيروزى
در اين روز مناسبتهاي متعددي جمع شده است اما آنچه سرآمد اين مناسبتها است ميلاد با سعادت حضرت صديقه طاهره فاطمه زهرا (س) است که به نام روز زن نيز ناميده شده است .
ناميدن اين روز به نام روز زن براي توجه به جايگاه بانوان و نقش انان در جامعه است.
آنچيزي که در مکتب اسلام از همه مکاتب ديگر بيشتر مورد توجه واقع شده است و آن جايگاهي که اسلام براي زن قايل است هيچ مکتبي قايل نيست.
غرب و پيروان ساير مکاتب به بهانه دفاع از حقوق زنان به دنبال استعمار آنان بوده و هستند ولي اسلام به دنبال احياي ماهيت زن و رساندن او به جايگاه واقعي خودش است.
تساوي زن و مرد که غربي ها به دنبال آن هستند واقعيت همگاني نيست بلکه در اصل افرينش صحيح است و در اصل اينکه داراي حقوقي هستند با هم برابر هستند اما وجود تفاوت در ماهيت زن و مرد يک نکته مهم در زندگي است و هر کدام بايستي در جايگاه خود نقش آفريني کنند نه در جاي ديگري .
بسياري از اقدامات امروزي که برخي جوامع اسلامي را نيز فرا گرفته است به دنبال جابجايي مرد و زن هستند ولي اسلام به دنبال اين است که هر کدام د رجايگاه خود قرار گيرد.
توجه به شغل بانوان نيز مطابق شانيت انان بايد مورد توجه قرار گيرد.
امام راحل(ره) در باره شغل بانوان چنين فرمودند:
(اين مادر كه بچه در دامن او بزرگ مى شود، بزرگترين مسؤوليت را دارد و شريف ترين شغل را دارد؛ شغل بچه دارى. شريف ترين شغل در عالم، بزرگ كردن يك بچه است و تحويل دادن يك انسان به جامعه. اين همان بود كه خداى تبارك و تعالى در طول تاريخ، انبيا (را) فرستاد. در طول تاريخ، از آدم تا خاتم، انبيا آمدند (تا) انسان درست كنند.
دامن مادر، بزرگترين مدرسه اى است كه بچه در آنجا تربيت مى شود، آنچه بچه از مادر مى شنود، غير از آن چيزى است كه از معلم مى شنود).
از اين بيانات که متن اسلام نيز هست معلوم مي شود که ايجاد شغل هاي کاذب و نامناسب براي بانوان کار بزرگي براي زنان نيست بلکه در حقيقت کوچک کردن بانوان است و يا بهتر اسنت بگوييم تبديل کردن زنان به يک ماشين توليد است تا احياي جايگان زن.
از آن جهت که سالروز ولادت امام راحل و سالروز فتح خرمشهر است يادي از امام راحل(ره) و آزادى خرمشهر نيز بنماييم.
مقام معظم رهبري در يکي از بياناتشان به يکي از ويژگي هاي مهم ايشان اشاره کرده و ايشان را محل تجمع اوصاف وويژگي هاي متفاوت دانستند که همان جمع متفاوت ها موجب فضيلت آدمي مي شود و فرمودند:
(امام(ره) آن وقتى كه تنها بود، مبتلاى به ترس نشد، مبتلاى به يأس نشد، آن وقتى هم كه همه ملت ايران يكصدا نام او را فرياد زدند، بلكه ملتهاى ديگر هم به او عشق ورزيدند و اين را ابراز كردند، دچار غرور نشد. آن وقتى كه خرمشهر به وسيله متجاوزين عراقى از دست رفت، امام(ره) مأيوس نشد، آن وقتى هم كه خرمشهر را رزمندگان ما با دلاورى و فداكارى خود گرفتند، امام(ره) مغرور نشد؛ فرمود: «خرمشهر را خدا آزاد كرد»، يعنى ما هيچكاره ايم. در همه حوادث گوناگون دوران زعامت آن بزرگوار، امام(ره) همين جور بود. آن وقتى كه تنها بود، وحشت نكرد، آن وقتى كه غلبه و قدرت با او بود، مغرور نشد، غفلت هم نكرد. اين اعتماد به خدا است. وقتى رضاى خدا بود، قضيه اين است).
همه آنچه که بايستي در اين ايام مورد توجه قرار گيرد اين چنين اوصافي است که در وجود امام بود و او را نيز به آنجا رساند.
بسيار مهم است که انسان در تنهايي وحشت نکند و در اوج قدرت نيز مغرور نشود بسياري از ريزش هاي انقلاب و شخصيت هاي انقلابي از همين جا بود که اين روحيه رادر خود ايجاد نکردند و به محض رسيدن به قدرت غرور وجود انان را گرفت.
مردم هم که با هيچ جايگاهي شوخي ندارند و با هيچ کسي عقد اخوت نبسته اند تا زماني با آنها هستند که در مسير انقلاب و امام و رهبري باشند و هرگاه از اين مسير خارج شوند ملت قبل از ديگران با آنان تسويه حساب خواهد کرد هماتنوطري که تاريخ انقلاب بر اين امر و وجود شواهد فراوان آن گواه است.
2 روز چهارم خرداد آغاز دهه بازخوانى وصيت نامه امام(ره) (4 - 14 خرداد).
توصيه به تقوي:
عن ابي عبدالله(ع): اتقوا الله و صونوا دينکم بالورع. وسايل الشيعه: 11/105 ح 7.
امام صادق (ع) فرمود: تقوا پيشه کنيد و دينتان را با ورع و حفاظت و مراقبت کنيد.
موضوع: خانواده اسلامي و انساني (معيارهاي تحکيم خانواده) (تنظيم رفتارها بر پايه تغافل و چشم پوشي متقابل)
يکي ديگر از پايه هاي تنظيم رفتار در خانواده براي رسيدن به ماندگاري و استحکام آن کانون ارزشمند توجه به تغافل و چشم پوشي متقابل از خطاها و لغزش ها است.
آنچه که در معارف اسلامي مذمت شده غفلت و بي توجهي است يعني انسان غافل باشد از اموري که مربوط به او است اين مطلب بسيار مورد نکوهش قرار گرفته است ولي توجه و بيداري بسيار مورد ستايش و مدح واقع شده ولي هيچ موردي نداريم که از فرد متوجه خواسته شده باشد تا برابر توجهش اقدام کند و برخورد نمايد بلکه در بعضي موارد که کم هم نيست توصيه به تغافل و چشم پوشي شده يعني بدان که چه کرده ولي به رويش نياور و از کنارش با کرامت بگذر تا ارامش جامعه به هم نخورد.
اين نکته در امور خانوادگي از اهميت بيشتري برخوردار است و نفش بيشتري را نيز ايفا مي کند.
قران کريم در سوره تغابن خطاب به همه مؤمنان كرده و در مورد اختلافات و كشمكش هاى خانوادگى چنين مى گويد: اى كسانى كه ايمان آورده ايد، بعضى از همسران و فرزندانتان دشمنان شما هستند از آنها برحذر باشيد (يا ايّهَا الَذينَ آمَنُوا انَّ مِنْ ازواجِكُمْ وَ اولادِكُمْ عَدوّاً لَكُمُ فَاحْذَروُهُ).
اين عدوات ممكن است از طرق مختلفى اعمال گردد، ولى در ذيل آيه مى افزايد: اگر عفو كنيد و صرف نظر نماييد و گنهكار را ببخشيد «خدا شما را مى بخشد» زيرا خداوند بخشنده و مهربان است (وَ انْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَانَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ).
بى شك اگر عفو و گذشت از محيط خانواده برچيده شود، و هر كس بخواهد در مزاحمت هايى كه به حق او مى شود، در مقام انتقام جويى برآيد، محيط خانواده مبدل به جهنم سوزانى مى شود كه هيچ كس در آن امنيت ندارد، و به زودى خانواده ها از هم متلاشى مى شوند.
جالب توجه اين كه در اين آيه خداوند نخست با صراحت دستور به عفو، و سپس صفح مى دهد و در ذيل آيه به طور ضمنى دستور به غفران مى دهد، زيرا مى فرمايد:
آيا دوست نداريد كه خداوند شما راببخشد؟ يعنى شما هم غفران كنيد تا مشمول غفران خدا قرار گيريد.
حال بايد ديد فرق ميان عفو و صفح و غفران چيست؟ «1» به نظر مى رسد كه عفو مرحله نخستين است و به معنى گذشت و ترك انتقام و هر گونه عكس العمل مى باشد، و صفح به معنى روى برگرداندن و ناديده گرفتن و به فراموشى سپردن است كه اين مرحله دوم مى باشد، و غفران به معنى پوشانيدن آثار خطا و گناه است، كه مردم هم آن را به فراموشى بسپارند، و اين آخرين مرحله است و برترين مقامات انسان هاى با ايمان در برابر خطاهاى ديگران است.
چشم پوشي از اخلاق بزرگان است:
ميزان الحكمة - محمد الريشهري - ج 3 - ص 2287 - 2288
- عنه ( عليه السلام ) : أشرف أخلاق الكريم تغافله عما يعلم ( 18 ) .
- عنه ( عليه السلام ) : أشرف خصال الكرم غفلتك عما تعلم ( 19 ) .
چشم پوشي نيز خود نوعي بردباري است:
- الإمام علي ( عليه السلام ) : لا حلم كالتغافل ، لا عقل كالتجاهل ( 5 ) .
زندگي آرام در گرو تغافل نسبت به برخي امور:
امام علي(ع) نيز در باره نقش تغافل و چشم پوشي از خطا و يا اشتباه در خانواده چنين فرمود: من لم يتغافل و لا يغض عن کثير من الامور تنغصت عيشته. غررالحکم: ح 9149.
يک سوم از زندگي تغافل است:
امام زين العابدين(ع) در وصيتش به امام باقر(ع) فرمود: اعلم يا بني ان صلاح شان الدنيا بحذافيرها في کلمتين: اصلاح شان المعاش. ملء مکيال ثلثاه فطنه و ثلثه تغافل.
لان الانسان لا يتغافل عن شي الا قد عرفه ففطن له. کفايه الاثر: ص 240.
بدان اي فرزندم! که درستي کار دنيا در دو کلمه است: اصلاح امو زندگي. همانند پيمانه پري است که دو سوم آن توجه و هوشياري و يک سوم آن چشم پوشي و تغافل است.
چرا که انسان از چيزي چشم پوشي نمي کند مگر آنکه آن را مي شناسد و با توجه و شناخت و زيرکي از کنارش مي گذرد.
رفتار زندگي ميان خوب نگريستن و چشم پوشي کردن:
من لا يحضره الفقيه - الشيخ الصدوق - ج 4 - ص 387
وصيت امام علي (ع) به محمد حنفيه:
واعلم أن رأس العقل بعد الايمان بالله عز وجل مدارأة الناس ، ولا خير فيمن لا يعاشر بالمعروف من لابد من معاشرته حتى يجعل الله إلى الخلاص منه سبيلا ، فإني وجدت جميع ما يتعايش به الناس وبه يتعاشرون مل ء مكيال ثلثاه استحسان وثلثه تغافل.
تحف العقول - ابن شعبة الحراني - ص 359
وقال عليه السلام : صلاح حال التعايش والتعاشر مل ء مكيال ( 2 ) ثلثاه فطنة وثلثه تغافل . وقال عليه السلام : ما أقبح الانتقام بأهل الاقدار ( 3 ) .
بردباري و چشم پوشي دو نيمه انسان عاقل:
عيون الحكم والمواعظ - علي بن محمد الليثي الواسطي - ص 84
- احتمل ما يمر عليك فإن الاحتمال ستر العيوب ، وإن العاقل نصفه احتمال و نصفه تغافل .
شايستگي امور پي آمد چشم پوشي:
ميزان الحكمة - محمد الريشهري - ج 3 - ص 2287
- عن علي ( عليه السلام ) : تغافل يحمد أمرك .
خطبه دوم: 90/2/30
توصيه مجدد به تقوي:
مناسبتها:
1 روز 3 خرداد برابر با 20 جمادي الثانيه سالروز فرخنده ميلاد حضرت فاطمه زهرا(س) (سال دوم يا پنجم بعثت).
و روز زن و روز مادر.
و سالروز تولد حضرت امام خمينى(ره).
و سالروز فتح خرمشهر در عمليات بيت المقدس (1361 ه.ش)
و روز مقاومت، ايثار و پيروزى
در اين روز مناسبتهاي متعددي جمع شده است اما آنچه سرآمد اين مناسبتها است ميلاد با سعادت حضرت صديقه طاهره فاطمه زهرا (س) است که به نام روز زن نيز ناميده شده است .
ناميدن اين روز به نام روز زن براي توجه به جايگاه بانوان و نقش انان در جامعه است.
آنچيزي که در مکتب اسلام از همه مکاتب ديگر بيشتر مورد توجه واقع شده است و آن جايگاهي که اسلام براي زن قايل است هيچ مکتبي قايل نيست.
غرب و پيروان ساير مکاتب به بهانه دفاع از حقوق زنان به دنبال استعمار آنان بوده و هستند ولي اسلام به دنبال احياي ماهيت زن و رساندن او به جايگاه واقعي خودش است.
تساوي زن و مرد که غربي ها به دنبال آن هستند واقعيت همگاني نيست بلکه در اصل افرينش صحيح است و در اصل اينکه داراي حقوقي هستند با هم برابر هستند اما وجود تفاوت در ماهيت زن و مرد يک نکته مهم در زندگي است و هر کدام بايستي در جايگاه خود نقش آفريني کنند نه در جاي ديگري .
بسياري از اقدامات امروزي که برخي جوامع اسلامي را نيز فرا گرفته است به دنبال جابجايي مرد و زن هستند ولي اسلام به دنبال اين است که هر کدام د رجايگاه خود قرار گيرد.
توجه به شغل بانوان نيز مطابق شانيت انان بايد مورد توجه قرار گيرد.
امام راحل(ره) در باره شغل بانوان چنين فرمودند:
(اين مادر كه بچه در دامن او بزرگ مى شود، بزرگترين مسؤوليت را دارد و شريف ترين شغل را دارد؛ شغل بچه دارى. شريف ترين شغل در عالم، بزرگ كردن يك بچه است و تحويل دادن يك انسان به جامعه. اين همان بود كه خداى تبارك و تعالى در طول تاريخ، انبيا (را) فرستاد. در طول تاريخ، از آدم تا خاتم، انبيا آمدند (تا) انسان درست كنند.
دامن مادر، بزرگترين مدرسه اى است كه بچه در آنجا تربيت مى شود، آنچه بچه از مادر مى شنود، غير از آن چيزى است كه از معلم مى شنود).
از اين بيانات که متن اسلام نيز هست معلوم مي شود که ايجاد شغل هاي کاذب و نامناسب براي بانوان کار بزرگي براي زنان نيست بلکه در حقيقت کوچک کردن بانوان است و يا بهتر اسنت بگوييم تبديل کردن زنان به يک ماشين توليد است تا احياي جايگان زن.
از آن جهت که سالروز ولادت امام راحل و سالروز فتح خرمشهر است يادي از امام راحل(ره) و آزادى خرمشهر نيز بنماييم.
مقام معظم رهبري در يکي از بياناتشان به يکي از ويژگي هاي مهم ايشان اشاره کرده و ايشان را محل تجمع اوصاف وويژگي هاي متفاوت دانستند که همان جمع متفاوت ها موجب فضيلت آدمي مي شود و فرمودند:
(امام(ره) آن وقتى كه تنها بود، مبتلاى به ترس نشد، مبتلاى به يأس نشد، آن وقتى هم كه همه ملت ايران يكصدا نام او را فرياد زدند، بلكه ملتهاى ديگر هم به او عشق ورزيدند و اين را ابراز كردند، دچار غرور نشد. آن وقتى كه خرمشهر به وسيله متجاوزين عراقى از دست رفت، امام(ره) مأيوس نشد، آن وقتى هم كه خرمشهر را رزمندگان ما با دلاورى و فداكارى خود گرفتند، امام(ره) مغرور نشد؛ فرمود: «خرمشهر را خدا آزاد كرد»، يعنى ما هيچكاره ايم. در همه حوادث گوناگون دوران زعامت آن بزرگوار، امام(ره) همين جور بود. آن وقتى كه تنها بود، وحشت نكرد، آن وقتى كه غلبه و قدرت با او بود، مغرور نشد، غفلت هم نكرد. اين اعتماد به خدا است. وقتى رضاى خدا بود، قضيه اين است).
همه آنچه که بايستي در اين ايام مورد توجه قرار گيرد اين چنين اوصافي است که در وجود امام بود و او را نيز به آنجا رساند.
بسيار مهم است که انسان در تنهايي وحشت نکند و در اوج قدرت نيز مغرور نشود بسياري از ريزش هاي انقلاب و شخصيت هاي انقلابي از همين جا بود که اين روحيه رادر خود ايجاد نکردند و به محض رسيدن به قدرت غرور وجود انان را گرفت.
مردم هم که با هيچ جايگاهي شوخي ندارند و با هيچ کسي عقد اخوت نبسته اند تا زماني با آنها هستند که در مسير انقلاب و امام و رهبري باشند و هرگاه از اين مسير خارج شوند ملت قبل از ديگران با آنان تسويه حساب خواهد کرد هماتنوطري که تاريخ انقلاب بر اين امر و وجود شواهد فراوان آن گواه است.
2 روز چهارم خرداد آغاز دهه بازخوانى وصيت نامه امام(ره) (4 - 14 خرداد).
